اخلاق وحیانی

اخلاق وحیانی

قاعده طلایی اخلاق در قرآن و مکتب اهل بیت (ع)؛ تحلیل سندی دلالی و گستره شمول

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار بخش معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شیراز
2 دانشیار گروه معارف دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه لرستان
3 گروه آموزش معارف اسلامی.دانشگاه فرهنگیان.صندوق پستی889-14665تهران،ایران
10.22034/re.2026.585383.2178
چکیده
با تحلیل برخی آیات و روایات صحیح می‌توان دریافت که در مکتب اهل‌بیت:، قانون طلایی اخلاق به عنوان یک قاعده عام در روابط اجتماعی معرفی شده است. بر اساس این قاعده، انسان باید آنچه را برای خود می‌پسندد، برای دیگران نیز بپسندد. در تحقیق حاضر بررسی شده که برای اثبات این قاعده بر مبنای منابع روایی خصوصاً روایات شیعی، چه ادله‌ای قابل تمسک هستند؛ همچنین بر مبنای این ادله، محدوده دلالت قاعده طلایی اخلاق چیست و مدلول این قاعده چه ویژگی‌هایی دارد؟ این تحقیق با روش اجتهادی بر مبنای منهج مکتب اهل‌بیت: انجام شده و در آن، ضمن شناسایی ادله مرتبط با قاعده طلایی اخلاق، این ادله از منظر سندی و دلالی تحلیل شده‌اند. طبق نتایج این تحلیل‌ها، برخی آیات و روایات معتبر بر مضمونی شبیه به قاعده طلایی اخلاق دلالت دارند و همین قاعده طلایی اخلاق، معیاری جامع برای رعایت حقایقی نفس الامری به شمار می‌آید و عنوانی مشیر به قواعد جزئیِ متعدد نیست. درعین‌حال، این قاعده فقط به مواجهه با شیعیان یا مسلمانان محدود نمی‌شود و نسبت به تمام انسان‌ها شمول دارد. همچنین قاعده یادشده علاوه بر بعد قلبی، شامل بعد رفتاری انسان‌ها نیز می‌شود و به همین خاطر است که این قاعده در برخی موارد بر وجوب و در برخی موارد بر استحباب و رجحان دلالت دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Golden Rule of Ethics in the Quran and the School of Ahlul Bayt (AS); Documentary Analysis and Scope of Inclusion

نویسندگان English

Mohammad Azadi 1
حبیب حاتمی کنکبود 2
سجاد نیکخو 3
1 استادیار بخش معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شیراز
2 دانشیار گروه معارف دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه لرستان
3 گروه آموزش معارف اسلامی.دانشگاه فرهنگیان.صندوق پستی889-14665تهران،ایران
چکیده English

By analyzing some authentic verses and narrations, it can be seen that in the school of Ahl al-Bayt (peace be upon them), the Golden Rule of Ethics has been introduced as a general rule in social relations, according to which a person should like for others what he likes for himself. In the present study, it has been investigated what evidence can be relied upon to prove this rule, based on narrative sources, especially Shiite narrations; also, based on this evidence, what is the scope of the implication of the Golden Rule of Ethics and what are the characteristics of the implication of this rule? This study was conducted using the ijtihad method based on the methodology of the school of Ahl al-Bayt (peace be upon them), and in it, in addition to identifying the evidence related to the Golden Rule of Ethics, these evidences have been analyzed from the perspective of documentary and declarative evidence. According to the results of these analyses, some authentic verses and narrations imply a theme similar to the Golden Rule of Ethics, and this Golden Rule of Ethics is considered a comprehensive standard for observing the truths of the self-government and is not a title that advises various detailed rules. At the same time, this rule is not limited to dealing with Shiites or Muslims and is inclusive of all humans. Also, in addition to the heart dimension, the aforementioned rule also includes the behavioral dimension of humans, and this is why this rule implies obligation in some cases and desirability and preference in others.

کلیدواژه‌ها English

School of Ahlul Bayt (AS)'
Ethics'
Golden Rule of Ethics'
Shiite Ijtihad'
'
Revelationary Ethics'
قرآن کریم.
ابن اثیر جزری، مبارک بن محمد، ۱۳۶۷. النهایة فی غریب الحدیث و الاثر. قم: موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
ابن ادریس حلی، محمد، ۱۴۱۰. السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
ابن بابویه (شیخ صدوق)، محمد بن علی، ۱۳۶۲. الخصال. قم: جامعه مدرسین.
ابن بابویه (شیخ صدوق)، محمد بن علی، ۱۳۷۶. الأمالی. تهران: کتابچی.
ابن بابویه (شیخ صدوق)، محمد بن علی، ۱۴۰۲. مصادقة الاخوان. کاظمیه: مکتبة الإمام صاحب الزمان العامة.
ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، ۱۳۶۳. تحف العقول عن آل الرسول (ص). قم: جامعه مدرسین.
ابن عربی، محمد بن عبدالله، ۱۴۰۸. احکام القرآن (ج۳). بیروت: دار الجیل.
ابن منظور، محمد بن مکرم، ۱۴۰۸. لسان العرب. بیروت: دار احیاء التراث.
اسلامی، حسن، ۱۳۸۶. «قاعده زرین در حدیث و اخلاق». فصلنامه علوم و حدیث، سال دوازدهم، شماره سوم و چهارم، ص ۵ ۳۳.
اعرافی، علیرضا، ۱۳۹۷. مکاسب محرمه (اعیان نجس) (ج۲). قم: مؤسسه فرهنگی اشراق و عرفان.
اعرافی، علیرضا، ۱۳۹۹. فقه امر به معروف و نهی از منکر. قم: مؤسسه فرهنگی اشراق و عرفان.
جوهری، اسماعیل بن حماد، ۱۴۱۰. الصحاح، تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت: دار العلم للملایین.
حر عاملی (شیخ حر عاملی)، محمد بن حسن، ۱۴۰۹. وسائل الشیعة. قم: مؤسسة آل البیت (ع).
سیوطی، جلال‌الدین، بی تا. الجامع الصغیر. بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
سینگر، مارکوس، ۱۳۹۲. «قاعده زرین». اطلاعات حکمت و معرفت، سال هشتم، شماره ۵، تهران: اطلاعات.
شریف الرضی، سید محمد بن حسین، ۱۴۱۴. نهج البلاغة (للصبحی صالح)، چاپ اول. قم: هجرت.
شیواپور، حامد و اخباری، محسن، ۱۳۹۳. «تأملاتی در کاربرد قانون زرین اخلاق در قرآن کریم». پژوهشنامه اخلاق، شماره ۲۴، سال هفتم، ص ۶۷ ۸۲.
طباطبایی، سید محمدحسین، ۱۴۱۷. المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ پنجم. قم: اسلامی.
طوسی (شیخ طوسی)، ابو جعفر محمد بن حسن، ۱۴۱۴. الأمالی. قم: دار الثقافة.
طوسی (شیخ طوسی)، ابو جعفر محمد بن حسن، ۱۴۱۵. الرجال، چاپ اول. قم: اسلامی.
طوسی (شیخ طوسی)، ابو جعفر محمد بن حسن، بی تا. الفهرست. نجف: المکتبة المرتضویة.
فیض کاشانی، محسن، ۱۴۲۸. المحجة البیضاء. قم: اسلامی.
قراملکی، فرامرز، ۱۳۹۴. «ادیان بزرگ، قاعده زرین و دیگری». پژوهشنامه اخلاق، شماره ۲۸، سال هشتم.
کلینی، محمد بن یعقوب، ۱۴۰۷. الکافی، چاپ چهارم. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
مایر، فردریک، ۱۳۷۴. تاریخ اندیشه‌های تربیتی، ترجمه علی اصغر فیاض. تهران: سمت.
مفید، محمد بن محمد، ۱۴۱۳ الف. الاختصاص. قم: المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید.
مفید، محمد بن محمد، ۱۴۱۳ ب. الأمالی. قم: کنگره شیخ مفید.
نجاشی، احمد بن علی، ۱۳۶۵. الرجال. قم: اسلامی.
نوری، حسین بن محمدتقی، ۱۴۰۸. مستدرک الوسائل. قم: مؤسسة آل البیت (ع).
Confucius, 2003. Analects. Trans. E. Slingerland. Indianapolis, Cambridge: Hackett Publishing.
Gensler, H. J., 1998. Ethics: A contemporary introduction. London: Routledge.
Kant, I., 1997. Groundwork of the metaphysics of morals. Cambridge: Cambridge University Press.
Neusner, J., Ed., 2008. The golden rule: The ethics of reciprocity in world religions. Cromwell Press.