اخلاق وحیانی

اخلاق وحیانی

بررسی انتقادی نظریه دیگرگرایی اخلاقی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیارپژوهشگاه قرآن و حدیث. قم. ایران.
چکیده
دیگرگرایی اخلاقی از جمله نظریات غایت‌گرا در اخلاق هنجاری که به‌دنبال ایجاد بیشترین خیر برای دیگران و فارغ از خویشتن است. در این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی، با هدف تبیین مفهومی و تحلیل اخلاقی نظریه دیگرگروی به بررسی مبنای روانشناختی، اشکالات و ادله عقلانی بر این نظریه پرداخته شده است. دیگرگرایی روان‌شناختی مهم‌ترین مبنای دیگرگرایی است که کوششی برای نقض تک انگیزشی بودن انسان و اثبات امیال دیگرگروانه در کنار امیال خودگروانه است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که دیگرگرایی تنها در صورتی انسجام دارد که پذیرای انگیزه‌های خوددوستانه و دیگرگرایانه در انسان باشد. فروکاست همه افعال به خودخواهی یا دیگرخواهی مطلق، ناکافی است. از نظر روان‌شناختی، شواهد تجربی مؤید وجود گرایش‌های اصیل نوع‌دوستانه‌اند. قلمرو این نظریه نباید صرفاً محدود به دیگران باشد و استقلال و خویشتنِ انسان را نادیده بگیرد. دیگرگرا باید توانایی در تشخیص خیر واقعی دیگران و جلوگیری از ایجاد وابستگی داشته باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1. ادوارز، پل (1378)، فلسفه اخلاق، انشالله رحمتی، تهران موسسه فرهنگی انتشاراتی تبیان
2. بکر، لارنس،(1380)، مجموعه مقالات فلسفه اخلاق (برگرفته از دایرة المعارف لارنس بکر)، گردآوری و ترجمه گروهی از مترجمان، چاپ اوّل، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم.
3. حسینی، سیدعبدالهادی؛ خواص، امیر (1396)، تبیین سازگاری خودگرایی، دیگرگرایی و خداگرایی در نظام اخلاقی اسلام، معرفت اخلاقی، شماره 21.
4. خوانساری، محمدامین، (1400)، دیگرگرایی و شواهد روان‌شناختی در حوزۀ روان‌شناسی اخلاق، علمی ترویجی اخلاق، شماره43
5. ریچلز، جیمز (1389)، فلسفه اخلاق، ترجمه آرش اخگری، تهران حکمت
6. سالاری فر محمدرضا، موسوی اصل میرمهدی، اصفهانیان محمود (1400)، بررسی تطبیقی خودگرایی و دیگرگرایی روانشناختی و تبیین دیگرگرایی خداسو،  اخلاق (مطالعات اخلاق کاربردی)، شماره:43، پیاپی 65.
7. سوبر، الیور (1384)، خودگرایی روان‌شناختی، در جستارهای در روانشناسی اخلاق، ترجمه منصور نصیری، قم دفترنشرمعارف.
8. شهریاری، حمید (1385) فلسفه اخلاق در تفکرغرب: ازدیدگاه السدیر مک اینتایر، تهران انتشارات سمت.
9. صادقی هادی، خوانساری محمدامین (1395)، «دیگرگرایی اخلاقی: منظری قرآنی» پژوهشنامه اخلاق، شماره 32.
10. صادقی، هادی، سبحانی نیا، محمدتقی (1390)، جایگاه شناخت خود در رفتار اخلاقی انسان، پژوهش نامه اخلاق، ش12.
11. علیزاده، مهدی، (1390)، همیشه من یا گاهی او «تأملی در خودگرایی روانشناختی»(35 تا 62)، پژوهش نامه اخلاق، شماره13
12. فاینبرگ، جول (1384)، خودگرایی روان‌شناختی، در جستارهای در روانشناسی اخلاق، ترجمه منصور نصیری، قم دفترنشرمعارف.
13. مصباح یزدی، محمدتقی (1384) نقد و بررسی مکاتب اخلاقی، قم موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، مطهری، مرتضی (1384) فلسفه اخلاق، تهران صدرا.
14. مصباح، مجتبی (1388) بنیاد اخلاق، قم موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی ره
15. میدلارسکی(1374) نوع‌دوستی، مترجم شروین شمالی، مجله تربیت شماره 103
16. نصیری، منصور1382، تأملی در بحث خودگرایی و دگرگرایی، مجله نقد و نظر، ش31 ـ32 .
17. هاستینگز، پل دی، و دیگران (1389) ما طبیعتاً موجوداتی اخلاقی هستیم: مبنای زیستشناختی توجه به دیگران، در رشد اخلاقی؛ کتاب راهنما، ویراسته ملانی کیلن و جودیث اسمتانا، مترجمان محمدرضاجهانگیرزاده و دیگران، قم پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
18. Borcher, Donald. M, editor in chief, 2nd, vol 1(2006) Encyclopedia of Philosophy, macmilan.
19. de Waal, F. B. M. (2006). Primates and Philosophers: How Morality Evolved. Princeton University Press.
20. Monroe, Kristen Renwick, 1996, the heart of altruism: Perceptions of a common humanity, (New Jersey, Princeton Univesity Press).
21. Roth, John K. Ed (2005), Ethics, volume1, California, Salem Press, Inc.