اخلاق وحیانی

اخلاق وحیانی

تحلیل نمونه‌های قرآنی ـ اخلاقی ترجیح منافع شخصی بر خواست خدای متعال و راهکارهای مقابله با آن از منظرآیت‌الله جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه الهیات دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی. تهران. ایران.
2 طلبه سطح دوم حوزه علمیه مروی. تهران. ایران.
10.22034/re.2026.585765.2180
چکیده
هدف از پژوهش حاضر شناخت و تحلیل عوامل و نمونه‌های قرآنی ترجیح منافع شخصی بر خواست الهی و راهکار مقابله با آن است و سعی شده با طراحی پرسش اصلی «چه تحلیلی بر نمونه‌های قرآنی ـ اخلاقی ترجیح منافع شخصی بر خواست خدای متعال و راهکارهای مقابله با آن از منظرآیت‌الله جوادی آملی» می‌توان ارائه داد؟ در این پژوهش، نگارندگان به‌منظور پاسخ‌گویی به پرسش اصلی، سعی کرده‌اند آیاتی که از منظر آیت الله جوادی آملی ریشه‌های ترجیح منافع شخصی بر خواست الهی شمرده شده‌اند گزینش کرده و با استفاده آثار تفسیری و فلسفی ایشان به تحلیل آن‌ها بپردازند تا از این رهگذر نمونه‎‌هایی که به مثابه ریشه ترجیح منافع به نظر رسیده است را یافته و بتوانند راهکارهای متناسب را پیشنهاد دهند. از روش توصیفی ـ تحلیلی با استفاده از ابزار کتابخانه بهره برده‌اند. یافته‌های اصلی پژوهش از منظر آیت الله جوادی آملی عبارت‌اند از: نخست؛ انسان به طور فطری به دنبال کمال است؛ میل به بهتر شدن و رسیدن به نقطه‌ای برتر در درون او نهاده شده است. دوم؛ با وجود کمال‌طلبی فطری، بسیاری از انسان‌ها در تشخیص راهِ درست دچار لغزش می‌شوند و به جای کمال حقیقی، در پی جلوه‌های فریبنده‌ای چون برتری طلبی، قدرت یا لذت می‌روند. تحلیل‌های نگارندگان نشان می‌دهد خطای شناختی که ترجیح منافع شخصی ـ به مثابه کمال موهوم ـ بر خواست الهی ـ به عنوان کمال حقیقی ـ را در پی دارد بر این اساس است که میل و خیال بر عقل انسان چیره شده و نگاه انسان از هدف آفرینش، منحرف می‌گردد؛ به عنوان راهکار جلوگیری از این خطای شناختی سه گام «شناخت کمال حقیقی به جای کمال موهوم»؛ «ایمان و جهاد» و «از خود گذشتگی در راه خدا» از آثار آیت الله جوادی آملی دریافت و پیشنهاد شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of Quranic-ethical examples of preferring personal interests over the will of God Almighty and strategies for dealing with it from the perspective of Ayatollah Javadi Amoli

نویسندگان English

Amirhosein Mansouru Nouuri 1
sajjad Shahbazi 2
1 Ph.D. in Philosophy, Assistant Professor in the Department of Theology at Shahid Rajaee Teacher Training University, Tehran. Iran. (Corresponding Author)
2 A second-level (Level 2) seminary student at Marvi Islamic Seminary. Tehran. Iran.
چکیده English

The aim of the present study is to identify and analyze the factors and examples of the Quranic preference for personal interests over the will of God and the strategies for dealing with it. An attempt has been made to design the main question, “What analysis can be presented on the Quranic-moral examples of the preference for personal interests over the will of God Almighty and the strategies for dealing with it from the perspective of Ayatollah Javadi Amoli?” In this study, in order to answer the main question, the authors have tried to select verses that are considered the roots of the preference for personal interests over the will of God from the perspective of Ayatollah Javadi Amoli and analyze them using his interpretative and philosophical works in order to find examples that are considered the roots of the preference for interests and to be able to suggest appropriate strategies. A descriptive-analytical method has been used using library tools. The main findings of the study from the perspective of Ayatollah Javadi Amoli are: First, man naturally seeks perfection; the desire to improve and reach a superior point is instilled within him. Second, despite the innate perfectionism, many people stumble in recognizing the right path and instead of true perfection, they pursue deceptive manifestations such as superiority, power, or pleasure. The authors' analyses show that the cognitive error that leads to the preference of personal interests - as illusory perfection - over the divine will - as true perfection - is based on the fact that desire and imagination dominate human reason and human vision deviates from the purpose of creation. As a solution to prevent this cognitive error, the three steps of "recognizing true perfection instead of illusory perfection"; "faith and jihad" and "self-sacrifice in the way of God" have been received and suggested from the works of Ayatollah Javadi Amoli.

کلیدواژه‌ها English

Keywords: illusory perfection
self-interest
worldliness
Quranic ethics
superiority
and Javadi-Amoli
قرآن‌کریم.
ابن ابی الحدید، عبد الحمید بن هبه الله، ۱۴۰۴ هـ. ق، شرح نهج البلاغه، ج ۲۰، مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی (ره) ـ قم ـ ایران.
ابن شعبه، حسن بن علی، ۱۳۶۳، تحف العقول عن آل الرسول، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. دفتر انتشارات اسلامی قم.
ابی فراس، ورام، ۱۴۱۰ق، مجموعه ورام (تنبیه الخواطر و نزهه النواظر)، مکتبه فقیه، قم ـ ایران، چاپ اول.
احمدزاده، سیدمصطفی، ۱۳۸۷، «دنیاگرایی، آسیب فرهنگی از منظر قرآن»، شماره ۵۴ ـ۵۵ .
انصاری، خواجه عبدالله، ۱۳۸۷، شرح منازل السائرین (براساس شرح عبدالرزاق کاشانی، نگارش علی شیروانی)، انتشارات آیت اشراق، قم، چاپ اول.
بشیری، ابوالقاسم، تابستان ۱۳۹۳، «نظریه انگیزش در اندیشه اسلامی»، سال هفتم، شماره دوم پیاپی ۲۶، ص۳۹ـ۶۰ .
جعفری، یعقوب، ۱۳۹۷ اسفند، «مددرسانی خدا هم به دنیاخواهان و هم به آخرت خواهان»، درس‌هایی از مکتب اسلام، شماره ۶۹۴ (۵ صفحه از ۲۱ ـ۲۵).
جوادی‌آملی، عبدالله، ۱۳۷۲، شریعت در آینه معرفت، مرکز نشر فرهنگى رجاء، چاپ مروی.
جوادی‌آملی، عبدالله، ۱۳۸۰، تفسیر تسنیم، مرکز نشر اسراء، قم ـ ایران، چاپ اول.
جوادی‌آملی، عبدالله، ۱۳۸۱، تفسیر تسنیم، مرکز نشر اسراء، قم ایران.
جوادی‌آملی، عبدالله، ۱۳۸۱، صورت و سیرت انسان در قرآن، مرکز نشر اسراء، قم ـ ایران.
جوادی آملی، عبدالله، ۱۳۸۷، حیات حقیقی انسان در قرآن، مرکز نشر اسرا، قم، چاپ چهارم.
جوادی‌آملی، عبدالله، ۱۳۸۸، تفسیر تسنیم، مرکز نشر اسراء، قم ایران.
جوادی‌آملی، عبدالله، ۱۳۹۱، منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، إسرا، قم ـ ایران.
خمینی، روح‌الله، ۱۳۸۹، شرح چهل حدیث، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تهران، چاپ پنجاهم.
زمانی، سید مسعود، ۱۳۹۹، «مابعدالطبیعه و تعریف ارسطویی «انسان حیوان ناطق است» در اندیشه هایدگر»، نشریه متافیزیک، شماره ۲۹، صص ۱۱۳ ـ ۱۳۰.
شریف الرضی، محمدبن حسین، ۱۴۱۴ هـ ق، نهج البلاغه، تصحیح و تحقیق صبحی صالح، انتشارات هجرت، قم، چاپ اول.
شیخ طبرسی، ۱۴۱۵ـ۱۹۹۵، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ط موسسه الاعلمی للمطبوعات، بیروت ـ لبنان، چاپ اول.
شیخ کلینی، ۱۴۰۷، کافی، تهران ـ ایران، چاپ چهارم.
طباطبایی، سیدمحمدحسین، ۱۳۱۴ هـ. ق. بدایه الحکمه، انتشارات جامعه مدرسین، قم، چاپ اول.
طباطبائی، محمدحسین، ۱۳۷۴، المیزان فی تفسیر القرآن، اسماعیلیان.
فیض الاسلام اصفهانی، علی تقی، ۱۳۷۸، ترجمه و تفسیر قرآن عظیم، ناشر فقیه، تهران ـ ایران.
کرمی، محمد، رحمانی، عبدالحمید، ۱۳۹۹، «عوامل و موانع سلامت معنوی از منظر علامه جوادی‌آملی»، نشریه اخلاق وحیانی، بهار و تابستان، سال ۸ شماره ۲، صص ۵ ـ ۳۷.
مکارم شیرازی، ناصر، ۱۳۷۴، تفسیر نمونه، ط دار الکتب الاسلامیه، تهران، چاپ سی دوم.
ملاصدرا، صدر الدین شیرازی، محمدبن ابراهیم، ۱۳۶۸، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعه، انتشارات مکتبة المصطفوی، قم.
موفق،علیرضا؛ محمدهاشمی، حسین، ۱۳۹۶، «نگاه تفسیری آیت الله جوادی آملی به مراتب محبت الهی در عالم هستی»، علوم قرآن و تفسیر معارج، پاییز و زمستان، سال ۳، شماره ۱، ص ۳۵ ـ ۵۷.
هاشمی، سیدعلی، اسدیان شمس، علی، ۱۳۹۹، «سعادت دنیوی از منظر اهل بیت (حقیقت، اسباب و اهداف)»، نشریه حدیث‌پژوهی، بهار و تابستان، شماره۹، ص ۸۰ ـ ۱۰۵.