اخلاق وحیانی

اخلاق وحیانی

تبیین و تحلیل روان‌شناختی مشوّق‌های انگیزشی قرآنی برای روابط کلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
علی احمد پناهی 1
محمد رضا حاتمی 2
احمد عباسی فرد 3
1 استادیار گروه روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم. ایران.
2 استادیار گروه معارف اسلامی و اخلاق دانشگاه باهنر. کرمان. ایران.
3 استادیار گروه دانشگاه اسلامی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم. ایران.
10.22034/re.2026.543250.2113
چکیده
قرآن کریم با درک عمیق از سازوکارهای روانی انسان، یک سیستم انگیزشی همه‌جانبه ارائه می‌دهد که هم بر انگیزه‌های درونی (معناجویی، آرامش، شایستگی) و هم انگیزه‌های بیرونی (پاداش و تنبیه اجتماعی و اخروی) تأکید دارد. هدف پژوهش پیش رو، تبیین و تحلیل برخی از مشوّق‌های انگیزشی در آموزه های قرآنی در رابطه با روابط کلامی است. پرسش اساسی این است که در آموزه های قرآنی و در راستای ترغیب افراد به رعایت روابط کلامی پسندیده و تحول آفرین، چه مشوّق‌های انگیزشی وجود دارد. روش به کاررفته در این تحقیق، روش تحلیل محتوای کیفی و استنباطی است و روش گردآوری داده‌ها، مبتنی بر بررسی متون دینی، اسناد کتابخانه‌ای و نظری و تحقیقات تجربی می باشد. با استناد به پژوهش پیش‌رو، می توان ادعا نمود که آموزه‌های قرآنی با بهره‌گیری از یک نظام هوشمند انگیزشی، افراد را به سمت الگوهای ارتباطی شایسته سوق می‌دهند. این نظام انگیزشی را می‌توان به دو دسته کلی مشوق‌های مثبت (تقویت‌کننده) و مشوق‌های منفی (بازدارنده) تقسیم کرد که هرکدام دارای ابعاد معرفتی و روان‌شناختی عمیقی هستند. این مشوق‌ها با وعده دستیابی به رفتاری مطلوب، انگیزه درونی و بیرونی فرد را برای رعایت روابط کلامی پسندیده افزایش می‌دهند. مشوق‌های قرآنی صرفاً مجموعه‌ای از دستورات اخلاقی نیستند، بلکه بر اساس یک روانشناسی عملی و هوشمند بنا شده‌اند که عمیق‌ترین لایه‌های وجود انسان را خطاب قرار داده و او را به سوی ارتباطی تحول‌آفرین و سلامت روانی رهنمون می‌سازند.
کلیدواژه‌ها
روابط کلامی
آموزه های قرآنی
مشوق های انگیزشی
تقویت رفتار بیرونی
بهبود روابط
افزایش صمیمیت و همدلی

موضوعات

عنوان مقاله English

Explanation and psychological analysis of Quranic motivational incentives for verbal relationships

نویسندگان English

Ali Ahmad Panahi 1
Mohammad Reza Hatami 2
ahmad abbasifard 3
1 Assistant Professor, Department of Psychology, University and Research Institute, Qom, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Islamic Studies and Ethics, Bahonar University, Kerman, Iran.
3 Assistant Professor, Islamic University Department, Hajj and University Research Institute, Qom, Iran.
چکیده English

The Holy Quran, with its deep understanding of human psychological mechanisms, presents a comprehensive motivational system that emphasizes both internal motivations (search for meaning, peace, competence) and external motivations (social and otherworldly rewards and punishments). The aim of the present study is to explain and analyze some of the motivational incentives in Quranic teachings regarding verbal relationships. The basic question is what motivational incentives exist in Quranic teachings in order to encourage individuals to observe desirable and transformative verbal relationships. The method used in this study is qualitative and inferential content analysis, and the data collection method is based on examining religious texts, library and theoretical documents, and experimental research. Based on the present study, it can be claimed that Quranic teachings, by utilizing an intelligent motivational system, lead individuals towards appropriate communication patterns. This motivational system can be divided into two general categories: positive incentives (reinforcing) and negative incentives (disinhibiting), each of which has profound cognitive and psychological dimensions. These incentives, by promising to achieve desirable behavior, increase the individual's intrinsic and extrinsic motivation to observe good verbal relationships. Quranic incentives are not simply a set of moral commands, but are based on a practical and intelligent psychology that addresses the deepest layers of human existence and guides him towards transformational communication and mental health. .

کلیدواژه‌ها English

Verbal relationships
Quranic teachings
motivational incentives
strengthening external behavior
improving relationships
increasing intimacy and empathy
قرآن کریم،ترجمه آیت الله ناصر مکارم شیرازی.
ابن ابی الدنیا، (بی­تا)، کتاب العیال، دمشق: دار ابن القیم.
ابن أبی الحدید، عبد الحمید بن هبة الله(1404 ق)، شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی‏.
ابن بابویه، محمد بن على(1376)، الأمالی، للصدوق، تهران، کتابچى.
ابن شعبه حرانى، حسن بن على(1404)، تحف العقول ، قم: جامعه مدرسین
بهروزی لک، غلامرضا(1396)، ﻣﺎﻫﻴﺖ ﺍﺳﺘﺮﺷﺎﺩﻱ ﻓﻄﺮﻱ(ﺣﻴﺎﺕ ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺩﺭ ﺣﻜﻤﺖ ﻣﺘﻌﺎﻟﻴﻪ)،سیاست متعالیه، سال پنجم، شماره هفدهم، ص23-44.
پاینده، ابوالقاسم. (1382). نهج الفصاحه. تهران، دنیای دانش.
پناهی، علی احمد (1394) ،جوانی فصل شکفتن، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
پناهی، علی احمد (1402) روان شناسی تبلیغ دینی با رویکرد اسلامی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
پناهی، علی احمد(1395)، تربیت اجتماعی با تأکید بر آموزه های تربیتی  روانشناختی، پژوهش های اجتماعی اسلامی،شماره 111،ص 157-182.
پناهی، علی احمد(1402)، روان شناسی تبلیغ دینی با رویکرد اسلامی،قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
پناهی، علی احمد و جان بزرگی مسعود(1396)،روان شناسی زن و مرد، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
تمیمى آمدى، عبد الواحد بن محمد(1366)، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم‏،قم: دفتر تبلیغات.
جوادی آملی، عبدالله (1389)، منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1389)، منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، قم: اسراء.
حر عاملی، محمدبن‌حسن،(1409ق)، وسایل الشیعه، قم، آل‌البیت.
سیف؛ علی اکبر،(1393)،روان شناسی پرورشی نوین:روانشناسی یادگیری و آموزشچاپ هفتم،تهران،دوران.
شریف الرضى، محمد بن حسین (1414ق)، نهج البلاغة (للصبحی صالح)، قم: هجرت.
طباطبائى، سیدمحمدحسین (1374)، تفسیر المیزان، ترجمه سیدمحمدباقر موسوى همدانى، قم، جامعه مدرسین.
طبرسی، حسن بن فضل (1370)، مکارم الاخلاق، قم: شریف رضی.
على بن الحسین، امام چهارم علیه السلام(1376 ش)، الصحیفة السجادیة ،قم: نشر الهادی.
قرائتى، محسن (1383)، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگى درس هایى از قرآن.
کلینی،محمد بن یعقوب(1407)، الکافی، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
کلینى، محمد بن یعقوب(1429 ق)، کافی (ط - دار الحدیث) - قم، دارالحدیث.
لیثى واسطى، على بن محمد،(1376)، عیون الحکم و المواعظ،قم،دار الحدیث .
مجلسی، محمدباقر(1403) بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
مکارم شیرازى، ناصر و دیگران (1374)، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیة.
نورى، حسین بن محمد تقى،(1408) مستدرک الوسائل، قم،آل البیت.
ورام بن أبی فراس، مسعود بن عیسى،(1410) تنبیه الخواطر و نزهة النواظر المعروف بمجموعة ورّام،قم، مکتبه فقیه.
Andrei, C; Patricia, I. V; Valentina, Z. (2014). Comparative study between study tracks: math and sciences or humanities, regarding academic motivation and learning strategies in the 9th grade students.Procedia - Social and Behavioral Sciences, 128, 432 – 437.
Bandura,A.,& Bussey,K.(2004).On broadening the  cognitive ,motivational,and  sociostructural scope of theorizing about gender development and functioning .Psychological  Bullttin,130,691-701.
Barkoukis, V; Tsorbatzoudis, H; Grouios, G; Sideridis, G. (2008). The assessment of intrinsic and extrinsic motivation and motivation: Validity and reliability of the Greek version of the Academic Motivation Scale.Assessment in Education: Principles, Policy & Practice, 15(1), 39–55.
Cooper, H; Patall, E. A; Robinson, C. (2008). The effects of choice on intrinsic motivation and related outcomes: a meta-analysis of research findings. Psychological Bulletin, 134(2), 270-300.
De Mamani, A. G, Tuchman, N, & Duarte, E. O. (2010), "Incorporating Religion/Spirituality into Treatment for Serious Mental Illness", Journal of Cognitive and Behavioral Practice, 17, 348-357.
Decety, J. (2011). Dissecting the neural mechanisms mediating empathy. Emotion Review,3(1), 92-108.
Fidan, T; Oztürk, I. (2015). The Relationship of the Creativity of Public and Private School Teachers to Their Intrinsic Motivation and the School Climate for Innovation. Procedia - Social and Behavioral Sciences 195 (,PP 905-914.
Juvva, S., & Bhatti, R Juvva, S.,& Bhatti, R. (2006). Epigenetic Model of Marital Expectations. Contemporary Family Therapy: An International Journal, 28(1), 61-73.
Kevin, S. (2010), "The Role Of Religion In Therapy: Time for Psychologists the Have a Little Faith?, Journal of Cognitive and Behavioral Practice, 17, 393-400.
Krippendorff, K. (2019). Content analysis: an introduction to its methodology (4th ed.). Sage Publications.
Krippendorff, K. (2019). The changing landscape of content analysis: Reflections on social construction of reality and beyond. Communication & Society, 47(604), 1-27.
Lai, E.R. (2011). Motivation: A Literature Review. http:// www.Pearson assessments. com/research.
Manfredini, M., Breschi, M., & Manzoni, S. (2010). Spouse selection by health status and physical traits. American Journal of Physical Anthropology, 141,p 290-296.
Miller Smedema, S., Chan, F., Yaghmaian, R., DaSilva Cardoso, E., Muller, V., & Keegan, J. (2015). The relationship of core selfevaluations and life satisfaction in college students with disabilities: Evaluation of a mediator model. Journal of Post-Secondary Education and Disability, 28(3), 341-358.
Nummenmea, L. Hirvonen, J. Parkkola, R & Hietanen, J. (2008). Is emotional contagion special? An fMRI study on neural system for affective and cognitive empathy.Neuro image, 43, 571 – 580.
Özer1, E., Hamarta, F., & Deniz, E. (2016). Emotional intelligence, core self-evaluation, and life satisfaction. Psychology, 7, 145-153.
Piff, P.K, Stancato D.M, Cote, S, Mendoza-Denton R. & Keltner,D. (2012); "Higher social class predicts increased unethical behavior";National Acad Sci, 109:4086–4091.
Rizkillah, R., Defina, D., Hastuti, D., Muflikhati, I., Agustin, S. B. F., & Alnour, M. A. (2025). Husband-wife interaction, verbal communication, and subjective well-being in fishermen's families on the South Coast, West Java, Indonesia. In BIO Web of Conferences (Vol. 171, p. 04004). EDP Sciences.
Robbins,Stephe P and Judge, Timothy A.(2015).Organizational behavior, Manufactured in the United States of America.
Son, H., & Kim, N. (2024). Therapeutic Parent–Child Communication and Health Outcomes in the Childhood Cancer Context: A Scoping Review. Cancers, 16(11), 2152. ttps://doi.org/10.3390/cancers16112152.
Sonnette, M.B. And others (2009). Children's Representation of family Relationships, peer information, and school Adjustment. Developmental Psychology, V 45, N 6, P 1740-1751.
Strong, Bryan ,Christine De Vault. (2007). The Mariage And Family Experience Intimate Ralationship In A Changing.
Teguh Mulyo, M., Nasution, K., Batubara, S., Musawwamah, S., & Abdullah, R. (2023). The Power of Husband-Wife Communication in Building Family Resilience and Preventing Divorce: A Study of Maṣlaḥah Mursalah. Al-Manahij: Jurnal Kajian Hukum Islam, 17(2), 125–136. https://doi.org/10.24090/mnh.v17i2.7651
Vollm, B. Taylor, A. Richardson, P. Corcoran, R. Stirling, J. Mckie, S. Deakin, J & Elliott,R.(2006). Neuronal correlates of theory of mind and empathy: A functional magnetic resonance imaging study in a nonverbal task. Neuro image, 29, 90- 98.
Zeytinoglu, S., White, L. K., Morales, S., Degnan, K., Henderson, H. A., Pérez‐Edgar, K., ... & Fox, N. A. (2025). The roles of parental verbal communication and child characteristics in the transmission and maintenance of social fears. Journal of Child Psychology and Psychiatry.
Zhang Z. (2011); "On moral hazard of construction project visual organization"; Procedia Engie, 12:156-162.