اخلاق وحیانی

اخلاق وحیانی

بررسی عوامل موثر بر پرورش مولفه خردمندی: کاربست نقشه های شناختی فازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فاطمه احمدی 1
مسعود جانبزرگی 2
شهرزاد اسفندیاری 1
صدیقه سادات میرداداشی 1
1 دانشجوی دکتری روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران.
2 استاد گروه روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران.
10.22034/re.2025.552035.2120
چکیده
پژوهش‌های معاصر نشان می‌دهند که هوش به تنهایی قادر به حل مسائل پیچیده نیست و مفهوم خردمندی به عنوان نقطه ایده‌آل پیشرفت انسانی مطرح شده است. هدف: هدف این مطالعه بررسی عوامل مؤثر بر پرورش مولفه خردمندی بود. روش: این پژوهش با استفاده از نقشه‌های شناختی فازی و از منظر ده متخصص روان‌شناسی انجام شد که به‌صورت هدفمند و با معیارهای مشخص انتخاب شدند. به هر متخصص کار داده شد تا ارتباطات میان عوامل (ماتریس وزنی) را تعیین و در صورت نیاز مدل را تکمیل کند. یافته‌ها: نتایج نشان داد که خردمندی با درجه درونی ۲/۱۳ روابط مثبت و تقویت‌کننده‌ای با متغیرهای تقوا و تزکیه نفس، اندیشیدن، پرسشگری و کاوشگری، تفکر انتقادی، علم‌آموزی و استفاده از تجارب دارد. این روابط می‌توانند حلقه‌های بازخورد سازنده و توسعه توانمندی‌های شناختی و روان‌شناختی افراد را تقویت کنند. متغیر اندیشیدن با درجه بیرونی ۷/۲ بیشترین تأثیر را بر سایر متغیرها داشت. همچنین روابط منفی و بازدارنده‌ای بین خردمندی و متغیرهای ترس از مرگ، اجتناب از مرگ و عاطفه منفی مشاهده شد. مسیرهای فرعی مؤثر بر خردمندی نیز شناسایی شد که مولفه‌هایی با اثر غیرمستقیم تقویت‌کننده را نشان می‌دهند. نتایج: این مطالعه برای نخستین‌بار از نقشه شناختی فازی برای تحلیل مؤلفه‌های خردمندی استفاده کرده است. نتایج می‌توانند به پژوهشگران و تصمیم‌گیرندگان کمک کنند تا روابط پیچیده بین متغیرها را بهتر درک کرده و راهکارهای مؤثرتری برای پرورش و تحول خردمندی ارائه دهند.
کلیدواژه‌ها
خردمندی
پرورش
نقشه شناختی
نقشه فازی

موضوعات

عنوان مقاله English

Investigating factors affecting the development of wisdom: Application of fuzzy cognitive maps

نویسندگان English

Fatemeh Ahmadi 1
masoud janbozorgi 2
Shahrzad Esfandiari 1
Sedigheh Sadat Mirdadashi 1
1 . Ph.D. Student, Research Institute of Hawzah and University, Qom, Iran. Corresponding Author:
2 . Full Professor, Research Institute of Hawzah and University, Qom, Iran.
چکیده English

Subject: Contemporary research shows that intelligence alone is not capable of solving complex problems, and the concept of wisdom has been proposed as the ideal point of human progress. Objective: The objective of this study was to investigate the factors affecting the development of the wisdom component. Method: This research was conducted using fuzzy cognitive maps and from the perspective of ten psychology experts who were selected purposefully and with specific criteria. Each expert was given the task of determining the relationships between the factors (weight matrix) and completing the model if necessary. Findings: The results showed that wisdom with an internal degree of 2.13 has positive and reinforcing relationships with the variables of piety and self-cultivation, thinking, questioning and exploration, critical thinking, learning science, and using experiences. These relationships can strengthen constructive feedback loops and the development of individuals' cognitive and psychological capabilities. The thinking variable with an externality score of 2.7 had the greatest impact on other variables. Negative and inhibitory relationships were also observed between wisdom and the variables of fear of death, death avoidance, and negative affect. Sub-pathways affecting wisdom were also identified, which show components with an indirect reinforcing effect. Results: This study has used a fuzzy cognitive map for the first time to analyze the components of wisdom. The results can help researchers and decision-makers to better understand the complex relationships between variables and provide more effective strategies for cultivating and developing wisdom

کلیدواژه‌ها English

wisdom
nurture
cognitive map
fuzzy map
قرآن کریم.
آقایی ابرندآبادی، سیده الهام، ستاری، علی، علم الهدی، سیده جمیله و بهرامی احسان، هادی. (1402). تبیین مدل مفهومی رابطه زبان و تفکر براساس قرآن و استخراج دلالت های تربیتی آن برای پرورش فکری کودکان. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی.31(61)، 109-148. 
باقری نوع پرست، خسرو، تجملیان، حمیده، افشانی، سیدعلیرضا و وزیری، سعید. (1402). ابعاد خردمندی از دیدگاه قرآن‌کریم و اصول تربیتی منتج از آن. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی. 31(61)، 51-82.
تمیمی آمدی، محمد. (1380). غررالحکم و درر الکلم. ترجمه و تحقیق سید هاشم رسولی محلاتی. قم: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
درخشان، مریم، نصراللهی، بیتا، باقری، فریبرز.(1401). مدل ساختاری پیشبینی خردمندی بر اساس هوش موفق و بهزیستی روانشناختی با نقش میانجی خودکارآمدی، فصلنامه علمی پژوهشی خانواده درمانی کاربردی، 3(1 پیاپی 10)، 565-586.
بیات، علی، رفیعی هنر، حمید و جهانگیرزاده، محمدرضا. (1401). مفهوم شناسی «خرد» در روان شناسی و تناظر شناسی مفاهیم آن در منابع اسلامی، مجله روان شناسی و دین، 15( 3 پیاپی 59)، 27-46.
سلمانی اردانی محمد علی، شهریاری احمدی منصوره، دوایی مهدی. تعیین ویژگی های روان سنجی پرسشنامه سنجش خردمندی دانش آموزان. فصلنامه سلامت روان کودک. ۱۳۹۹; ۷ (۴) :۱۲۹-۱۴۷.
شاکری، صدیقه. (1384). گذری بر عوامل شکوفایی عقل در قرآن و روایات، نامه جامعه، شماره 12.
شجاعی، احمد و سلیمانی، اسماعیل. (1394). بررسی تأثیر آموزش هوش معنوی بر بهزیستی روان‌شناختی و مؤلفه‌های آن در دانش‌آموزان تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی«ره» شهرستان اردبیل. روان شناسی مدرسه و آموزشگاه. 104-121.
صالحیان غزاله، جهان فائزه.(1400). تدوین مدل علی خرد براساس عاطفه مثبت و منفی و هوش معنوی با میانجیگری نگرش به مرگ در سالمندان. سالمندشناسی، ۶ (۳) :۶۵-۷۷.
قربانی، رقیه، و خرمایی، فرهاد. (1395). تبیین خردمندی بر اساس هوش موفق و خودکارآمدی مقابله. روانشناسی تحولی (روانشناسان ایرانی)، 13(49)، 43-55.
کاویان فر، حسین و باعزت، فرشته. (1401). پیش‌بینی خردمندی براساس تفکر انتقادی با واسطه‌گری سبک‌های پردازش اطلاعات. راهبردهای شناختی در یادگیری، 10(19)، 83-105.
محمدی ری شهری، محمد.(1392). میزان الحکمه، قم: دارالحدیث
مقدسی، مهدی و فتوحی تکانتپه، سوسن. (1404). بررسی میزان تأکید بر شیوه‌های اندیشه‌ورزی در پرسش های خود ارزیابی کتاب فارسی پایه‌نهم، بر اساس سیاست‌های‌کلی ایجاد تحول در نظام آموزش و پرورش. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی. 33(67)، 241-267.
Ardelt, M. (2010): Are older adults wiser than college students? A comparison of two age cohorts. Journal of Adult Development, 17(4), 193-207.
Arlin, P. (1990). Wisdom: The art of problem finding. Adolescent and adult thought: A structural interpretation. In R. J. Sternberg (Ed.), Wisdom: Its nature, origins, and development (pp. 230-243). New York: Cambridge.
Baltes, P. B. & Smith, J. (1990). Toward a psychology of wisdom and its ontogenesis. In R. J. Sternberg (Ed.), Wisdom: Its nature, origins, and development (pp. 87-120). New York: Cambridge University Press.
Farahani, H., Nápoles, G., Azadfallah, P. (2021). Fuzzy Cognitive Maps for Impact Assessment in Psychological Research: Case Study of Psychological Well-being, 3RD international conference on modern approach in humanities and social sciences.
Felix G, Nápoles G, Falcon R. (2019). A review on methods and software for fuzzy cognitive maps. Artificial Intelligence Review 52, 1707–1737.
Grossmann, I. & Brienza, J. P. (2018). The Strengths of Wisdom Provide Unique Contributions to Improved Leadership, Sustainability, Inequality, Gross National Happiness, and Civic Discourse in the Face of Contemporary World Problems. Intelligence, 6(22), 1-16.
Grossmann, I., Sahdra, B. K., Ciarrochi, J. (2016). A heart and a mind: Self-distancing facilitates the association between heart rate variability, and wise reasoning. Frontiers in Behavioral Neuroscience, 10(68), 1-10.
Hossain, S. & Brooks, L. (2008). Fuzzy cognitive map modeling educational software adoption. Computers & Education, 51, 1569–1588.
Kosko, B. (1986). Fuzzy cognitive maps, Int. J. Man-Machine Studies, 24, 65-75.
Linden, K., Berg, M., Adolfsson, A., & Sparud-Lundin, C. (2018). Well-being, diabetes management and breastfeeding in mothers with type 1 diabetes–An explorative analysis. Sexual & reproductive healthcare, 15, 77-82.
Linden, K., Berg, M., Adolfsson, A., & Sparud-Lundin, C. (2018). Well-being, diabetes
management and breastfeeding in mothers with type 1 diabetes–An explorative
analysis. Sexual & reproductive healthcare, 15, 77-82.
Meacham, J. A. (1990). The loss of wisdom. In R. J. Strenberg (Ed.), Wisdom: Its nature, Origins, and development (pp. 181-212). Cambridge: Camb
Montgomery, M. J. (2005). Psychological intimacy and identity: From early adolescence to emerging adulthood. Journal of Adolescent Research, 20,3, 346- 374.
Özesmi, U. & Özesmi, S. L. (2004). Ecological models based on people’s knowledge: a multi-step fuzzy cognitive mapping approach. Ecological Modeling, 176, 43–64.
Rani , GS & Devi .MS.(2020). A Study on Young Adult Perception about Retired professional’s Wisdom.  Int Curr Microbiol app sci. 9(12), :3116-21.
Porteous, J. D. (2013). Environmental aesthetics: Ideas, politics and planning. Routledge.
Staudinger & Gluck, J. (2011). Psychological wisdom research: Commonalities and differences in a growing field. Annual review of psychology, 62, 215-241.
Sternberg, R. J. (2005): Older but not wiser? The relationship between age and wisdom. Ageing International, 30(1), 5-26.
Sternberg, R. J. (2004). What is wisdom and how can we develop it? Annals of American Academy of Political and Social Science, 591, 164-174.
Sternberg, R. Speculations, J. (2018). On the Role of Successful Intelligence in Solving Contemporary World Problems. Intelligence, 6(4), 1-15.
Stewart D, Shamdasani P, Rook D. (2007). Focus groups: Theory and practice. Second edition. Sage Publications.
Stylios D, Groumpos P P. (1999). Mathematical Formulation of Fuzzy Cognitive Maps. Proceedings of the 7th Mediterranean Conference on Control and Automation (MED99) Haifa, 28-30.
Trisnowati, E., & Firmadani, F. (2020). Increasing critical thinking skills and communication skills in science: Blended learning project. Indonesian Journal of Science and Education, 4(2), 125-131.
Walsh, R. (2011): The varieties of wisdom: Contemplative, cross-cultural, and integral contributions. Research in Human Development, 8(2), 109-127.
Walsh, R., & Reams, J. (2015). Studies of Wisdom: A special issue of integral review. Integral Review, 11(2),1-6.