Revelatory Ethics

Revelatory Ethics

Rational Justification of Moral Action under Uncertainty; A Reinterpretation of Sheikh Al-Ansari’s Theory of Sulūkī Expediency in Applied Ethics

Document Type : Original Article

Author
graduate of Level Four of the Seminary of Qom, and Ph.D. candidate in Philosophy of Law at Baqir al-Olum University, Qom.
10.22034/re.2026.570291.2151
Abstract
This research, aiming to address the dilemma of ‘moral action under conditions of uncertainty,’ employs an analytical-comparative and interdisciplinary method to reinterpret and re-conceptualize Sheikh Al-Ansari’s theory of al-Maslahat al-Sulūkīyah within the domain of applied ethics. The central question is: Can the model of ‘devotional conduct’ based on ‘valid conjecture,’ proposed in jurisprudence to justify apparent rulings, serve as the theoretical foundation for the rational justification of moral action under conditions of uncertainty? The findings indicate that, by relying on the foundations of moral realism in Mullā Ṣadrā’s Transcendent Wisdom, the key concepts of this theory can be transposed into the realm of ethics. In the proposed model, ‘moral reality’ equates to existential perfection, ‘valid moral conjecture’ is the outcome of a rational process of ethical reasoning, and ‘moral conduct’ signifies the intention to commit to this conjecture with the aim of participating in goodness and realizing virtuous disposition in the soul. Action based on these two pillars, under conditions of uncertainty, enjoys rational justification and compensatory moral goodness. The article’s innovation lies in presenting this conduct-centric model for problem-solving in applied ethics which, on one hand, avoids relativism by emphasizing rational moral goodness, and on the other, distances itself from the rigidity of absolute deontology and the reductionism of consequentialism by making the justification criterion process-oriented. This theory provides an Islamic and rational response to ambiguous moral situations in practical fields such as medical ethics, media ethics, and management.
Keywords
Subjects

ابن‌مُسکویه، احمد بن محمد (1384). تهذیب الأخلاق و تطهیر الأعراق. قم: انتشارات زاهدی.
حسینی‌نسب، سید مصطفی؛ سموعی، محمدحسن. (1404). امکان سنجی استنباط حکم اخلاقی از حکم فقهی با تأکید بر مقایسه‌ای غایت‌شناسانه. اخلاق‌پژوهی، انتشار آنلاین.
دیلمی، احمد و آذربایجانی، مسعود. (1397). اخلاق اسلامی (مبانی و مفاهیم). چاپ هشتادوهشتم، قم: نشر معارف.
شهریاری، روح‌الله؛ کریم‌زاده، صادق و محیطی اردکانی، حسن. (1403). امکان سنجی کشف حکم اخلاقی بر اساس بنای عقلا در دیدگاه اصولیون. پژوهش‌نامه اخلاق، 17 (63)، صص 110-91.
شیخ انصاری، مرتضی بن محمدامین. (1383). مطارح الأنظار. چاپ دوم، قم: مجمع الفکر الإسلامی.
شیخ انصاری، مرتضی بن محمدامین. (1428ق). فرائد الأصول. چاپ نهم، قم: مجمع الفکر الإسلامی.
شیخ کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی. تصحیح علی‌اکبر غفاری، تهران: دارالکتب الإسلامیة.
عالم‌زاده نوری، محمد. (1398). حجیت خبر واحد در اثبات گزاره اخلاقی. اخلاق وحیانی، 9 (1)، صص 96-71.
علامه مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (1403ق). بحارالأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار:. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
غلامرضایی، جواد؛ اعرافی، علیرضا و سلطانی، سیده زینب. (1402). تأثیر متقابل فقه و اخلاق در راستای تأسیس دانش فقه اخلاق. اخلاق وحیانی، 13 (1)، صص 185-151.
غلامرضایی، جواد؛ سلطانی، سیده زینب و رجب‌زاده علی. (1403). کارکردهای عقل در فقه الاخلاق اسلامی. تأملات اخلاقی، 5 (1)، صص 71-53.
غلامرضایی، جواد؛ عالم‌زاده نوری؛ فتحعلی‌خانی، محمد و سلطانی، سیده زینب. (1402). کارکردهای مستقل عقل در علم اخلاق اسلامی. پژوهش‌نامه اخلاق، 16 (59)، صص 64-45.
‌فرانکنا، ویلیام‌کی. (1392). فلسفه اخلاق. ترجمه هادی صادقی، چاپ چهارم، قم: انتشارات طه.
کاپلستون، فردریک. (1380). تاریخ فلسفه (از وُلف تا کانت). ترجمه­ اسماعیل سعادت و منوچهر بزرگمهر، تهران: انتشارات سروش.
کانت، امانوئل. (1378). درس‌های فلسفه اخلاق. ترجمه منوچهر صانعی درّه‌بیدی، تهران: نقش و نگار.
کانت، امانوئل (1391). بنیاد ما بعد الطبیعه اخلاق (گفتاری در حکمت کردار). ترجمه حمید عنایت و علی قیصری، تهران: انتشارات خوارزمی.
محمدی منفرد، بهروز. (1392). واقع‌گرایی اخلاقی با تأکید بر اندیشه صدرایی. پژوهش‌نامه اخلاق، 6 (19)، 118-99.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1391). فلسفه اخلاق. تهران: پژواک اندیشه.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1384). نقد و بررسی مکاتب اخلاقی. قم: انتشارات مؤسسه­ی آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
ملا محسن فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی. (1381). الحقائق فی محاسن الأخلاق. قم: دارالکتب الإسلامی.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (1354). مبدأ و معاد. تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی، تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (1366). تفسیر القرآن الکریم. مقدمه و تصحیح محمد خواجوی، قم: بیدار.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (1367). شرح اصول کافی. تصحیح محمد خواجوی، تهران: مؤسسه تحقیقات و مطالعات فرهنگی.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (1375). مجموعه رسائل فلسفی. تحقیق حامد ناجی اصفهانی، تهران: حکمت.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (1981م). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
میرصانع، سید محمدباقر. (1402). امکان سنجی طرح احکام وضعی در اخلاق. پژوهش‌نامه اخلاق، 16 (60)، صص 28-7.
میل، جان استوارت. (1388). فایده‌گرایی. ترجمه مرتضی مردیها، تهران: نشر نی.
نراقی، محمدمهدی بن ابی‌ذر. (بی‌تا). جامع السعادات. تصحیح سید محمد موسوی کلانتر، بیروت:
مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
هاشمی، سید علی. (1402). بازتقریر نظام‌وار مصلحت سلوکیه با نگرشی کلامی و دین‌شناسانه به جنبه اثباتی آن. پژوهش‌نامه اصول فقه اسلامی، 6 (6)، صص 154-129.