Farabi's Social Engagement with Moral Virtue

Hajmohamadi, Hosein

doi:10.22034/re.2026.579006.2164

Farabi's Social Engagement with Moral Virtue

Document Type : Original Article

Author

Hosein Hajmohamadi

Assistant Professor, Faculty of Social Sciences, University of Tehran.

10.22034/re.2026.579006.2164

Abstract

The present study investigates the conditions of possibility for attaining moral virtue from al-Farabi's perspective. The problem is this: given that the acquisition of theoretical virtues depends upon the Active Intellect and natural disposition, and since these are not equally distributed among human beings, is the realization of moral virtues and the attainment of happiness equally accessible to all? This study adopts a descriptive-analytical approach and draws upon textual evidence from al-Farabi's works, including *Siyāsa madaniyya*, *Fuṣūl muntazaʿa*, and *Ārāʾ ahl al-madīna al-fāḍila*. The findings indicate that al-Farabi's response lies in the social dimension of human existence. In his view, the human being is a political animal, and life's necessities cannot be secured in isolation. Among various political associations, only the virtuous city possesses the characteristic of compensating for natural deficiencies. What distinguishes the virtuous city is its ruler, who occupies the highest rank by nature and possesses superior theoretical and moral virtues. Al-Farabi conceives the ruler as philosopher and Imām—the intermediary through whom the effluence of the Active Intellect descends. Moral perfection operates through both instruction and upbringing. Instruction refers to the cultivation of theoretical virtues and the purification of reason, while upbringing denotes the acquisition of moral virtues through habituation in practical dispositions. Al-Farabi conceives instruction not merely as demonstrative reasoning but also as persuasion, and regards upbringing as achievable through both persuasion and compulsion. In this manner, al-Farabi resolves the tension between free will and the Active Intellect by appealing to the social dimension of human existence.

Keywords

Moral Virtue

Social Engagement

Instruction and Upbringing

Al-Farabi

Subjects

Moral philosophy

بکار، عثمان، ۱۹۳۷. طبقه‌بندی علوم نزد حکمای مسلمان. ترجمه جواد قاسمی. مشهد: بنیاد پژوهش‌های استان قدس رضوی.

تورانی، اعلی، عمرانیان، سیده نرجس، و مرتضوی، ام‌البنین، ۱۳۹۱. «رابطه سعادت و سیاست از دیدگاه فارابی». آموزه‌های فلسفه ی اسلامی، 7 (1)، ۱۰۷-۱۲۰.

حاجی‌حسینی، فائزه و زالی، مصطفی، ۱۴۰۴. «نقش مدینۀ فاضله در اکتساب فضیلت اخلاقی نزد فارابی». نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان، 15 (3)، ۲۰-۳۷.

داوری اردکانی، رضا، ۱۳۸۲. فارابی: فیلسوف فرهنگ. تهران: ساقی.

رستمیان، محمدعلی، ۱۳۹۵. «نقش فطرت و جامعه در نیل به فضائل اخلاقی از دیدگاه فارابی». پژوهشنامهی حکمت و فلسفهی اسلامی، ۴ (6)، ۱۰۲-۸۳.

سیاح، علی، مصطفوی، شمس‌الملوک، و داوری اردکانی، رضا، ۱۴۰۰. «فارابی و نقش تخیل در تحصیل سعادت». حکمت معاصر، 12 (2)، ۲۱۸-۱۹۵.

فارابی، ابونصر، ۱۳۶۴. فصول منتزعه. محقق: فوزی متری نجار. تهران: مکتبة الزهراء.

فارابی، ابونصر، ۱۴۰۸ق. المنطقیات، جلد اول. قم: کتابخانهی عمومی حضرت آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی.

فارابی، ابونصر، ۱۴۲۷ق. الحروف. ترجمه و شرح ابراهیم شمس‌الدین. بیروت: دار الکتب العلمیه.

فارابی، ابونصر، ۱۴۱۳ق. التنبیه علی سبیل السعادة، در مجموعه الأعمال الفلسفیة. تحقیق جعفر آل یاسین. بیروت: دار المناهل.

فارابی، ابونصر، ۱۹۹۱. الملة و نصوص اخرى. تصحیح محسن مهدی. بیروت: دار و مکتبة الهلال.

فارابی، ابونصر، ۱۹۹۵الف. آراء اهل المدینة الفاضلة و مضاداتها. شارح: علی بوملحم. بیروت: دار و مکتبة الهلال.

فارابی، ابونصر، ۱۹۹۵ب. تحصیل السعادة. بیروت: دار مکتبة الهلال.

فارابی، ابونصر، ۱۹۹۶الف. احصاء العلوم. بیروت: دار و مکتبة الهلال.

فارابی، ابونصر، ۱۹۹۶ب. السیاسة المدنیة. شارح: علی بو ملحم. بیروت: دار و مکتبة الهلال.

قائمی نیک، محمدرضا و پارسانیا، حمید، ۱۳۹۷. «تکوین علم مدنی فارابی از منظر روش‌شناسی بنیادین». نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان، 8 (1)، ۹-۳۶.

مهاجرنیا، محسن، ۱۳۸۰. دولت در اندیشه سیاسی فارابی. تهران: مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر.

مهاجرنیا، محسن، ۱۳۸۶. اندیشه سیاسی فارابی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

ناظرزاده کرمانی، فرناز، ۱۳۷۶. اصول و مبادی فلسفه سیاسی فارابی. تهران: دانشگاه الزهرا.

Davidson, Herbert A., 1992. Alfarabi, Avicenna, and Averroes, on Intellect: Their Cosmologies, Theories of the Active Intellect, and Theories of Human Intellect. New York: Oxford.

Galston, Miriam, 1990. Politics and Excellence: The Political Philosophy of Alfarabi. Princeton, N.J.: Princeton University Press.

Mahdi, Muhsin S., 2010. Alfarabi and the Foundation of Islamic Political Philosophy. Chicago: The University of Chicago Press.

Mattila, Janne, 2022. The Eudaimonist Ethics of al-Fārābī and Avicenna. Boston: Brill.