مدیریت داخلی سیستمی خانواده براساس گذشت در آیات و روایات و مداخله کوتاه‌مدت رها-آشکارسازی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه روان‌شناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

2 دانشیار گروه علوم حدیث دانشگاه قرآن وحدیث.

3 استاد گروه روان‌شناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

چکیده

باتوجه‌به اهمیت خانواده و مشکلات آن و ظرفیت‌های متون اسلامی، هدف این پژوهش بررسی این پرسش است که در سیستم خانواده، واکنش درست به خطاهای یکی از همسران چیست؛ به‌عبارت‌دیگر، هدف جست‌وجوی متون دینی است برای یافتن بهترین واکنش‌های درمانگرانه برای بازتعادل‌یابی خانواده هنگامی‌که رفتار نادرست یا نامناسب سر زده است.
روش‌ ما توصیفی ـ تحلیلی و براساس تحلیل محتوای کیفی است. یافته‌های تحقیق عبارت‌اند از: حدیث علوی که محور بحث است و موقعیت دوگانه احسان و اسائه را بیان می‌کند. «ان احسنتُ شکرت و ان اسأتُ غفرت» این حدیث در منابع متعدد ازجمله الجعفریات (الاشعثیات)، النوادر راوندی، بحارالانوار مجلسی و مستدرک الوسایل حاجی نوری نقل شده،  مضمون اصلی حدیث در بسیاری از آیات قرآن و شواهد قرآنی نیز آمده است. افزون‌براین ارکان مداخله براساس عفو و گذشت در محورهای ناپسند بودن آزار به همسر، بررسی واکنش درست در مقابل بدی(مقابله برتر ) ، آثار و پیامدهای گذشت و بالاخره مهارت‌آموزی گذشت براساس آیات و احادیث مختلف پیگیری شده است. نتیجۀ مقاله این است که اصل کلی در واکنش به بدی‌ یا خطای همسر، گذشت است. گفتنی است بخشش مقابلِ قدردانی و مکمل آن است.
 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Internal Management of Family System According to the Forgiveness Verses and Traditions (based on short-term release-disclosure intervention)

نویسندگان [English]

  • Masoud Azarbayejani 1
  • abbas pasandide 2
  • Masoud Janbozorgi 3
1 Associate Professor at Research Institute of Hawzah and University, department of psychology
2 Associate Professor at Quran & Hadith University, department of Hadith Sciences
3 Professor at Research Institute of Hawzah and University, department of psychology
چکیده [English]

Considering the importance of family and its problems, on the one hand, and the capability of Islamic texts to solve family problems, on the other hand, this paper aims to investigate this question: what is the correct response to the mistakes or bad functions of one of the spouses in a family system. In other words, the purpose is to search for the best therapeutic responses in religious texts for rebalancing the family, when there is a wrong or inappropriate behavior. Our method is a qualitative content analysis. A Hadith from Imam Ali (pbuh) says: “if I do good things, she will thank, and if I do evil things, she will forgive,” which presents the dual situation of good-doing and evil-doing. This hadith has been narrated in numerous sources, including Al-Ja'fariyat (or al-'Ashathiyat), Ravandi's Al-Navader, Majlesi's Biḥār al-Anwār, Mirza Husain Tabarsi's Mustadrak Al-wasa'il. The main theme of this hadith can also be found in many verses of the Holy Quran. In addition, the pillars of intervention based on amnesty and forgiveness in the areas of maladjustment of harassment to the wife, search for the correct response to the spousal bad functions (superior coping), the effects and consequences of passing and forgiveness, and finally the training of forgiving skills based on various verses and hadiths has been tracked. The conclusion of this essay is that the basic principle in responding to the wife's mistakes is to forgive her. It is noteworthy that forgiveness reaction is the counterpart and complement of gratitude.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islamic psychology
  • religious counseling
  • spiritual and systemic family-therapy
  • forgiveness
  • release-disclosure intervention
قرآن کریم.

آمدی، عبدالواحد بن محمد (1372)، معجم الفاظ غررالحکم و دررالکلم، مکتب الاعلام الاسلامی فی الحوزه العلمیه، قم.

ابن‌بابویه، محمد بن علی (1385)، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ارمغان طوسی، قم.

ابن‌بابویه، محمد بن علی (1408)، من لایحضر الفقیه، تحقیق محمدجواد آل فقیه، دارالاضواء، بیروت.

ابن‌شعبه، حسن بن علی (1392)، تحف العقول، دارالحدیث، قم.

ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1408ق)، لسان العرب، دار احیاء التراث العربی، بیروت.

ایزوتسو، توشیهیکو (1378)، مفاهیم اخلاقی دینی در قرآن مجید، ترجمه فریدون بدره‌ای، فرزان، تهران.

پسندیده ،عباس و محمدرضا کیومرثی (1393) درآمدی بر پیشگیری از اعتیاد با رویکرد اسلامی، دارالحدیث، قم.

جوهری، اسماعیل بن حماد (1418)، الصحاح المسمی تاج اللغه و صحاح العربیه، دارالکفر، بیروت.

حافظ‌نیا، محمدرضا (1377)، مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی، سمت، تهران.

خدایاری‌فرد، محمد و یاسمین عابدینی (1394)، نظریه‌ها و اصول خانواده درمانی و کاربرد آن در اختلالات کودکان و نوجوانان، دانشگاه تهران، تهران.

خلیل بن احمد (1382)، العین، تحقیق عبدالحمید هنداوی، دارالکتب العلمیه، قم.

دهخدا، علی‌اکبر (1373)، لغت‌نامه دهخدا، زیرنظر محمد معین و جعفر شهیدی، دانشگاه تهران، تهران.

راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1391)، مفردات الراغب، معروف، قم.

راوندی کاشانی، فضل الله بن علی (1377)، النوادر، تحقیق سعیدرضا علی‌عسکری، دارالحدیث، قم.

طوسی، محمد بن حسن (1414ق)، الامالی للشیخ طوسی، دارالثقافه، بیروت.

کلینی، محمد بن یعقوب (1413ق)، الکافی، تحقیق محمدجواد آل فقیه، دارالاضواء، بیروت.

کوفی، محمد بن اشعث (1434ق)، الجعفریات (الاشعثیات)، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، بیروت.

متقی، علی بن حسام الدین (1409ق)، کنز العمّال فی سنن الاقوال و الافعال، مؤسسه الرساله، بیروت.

مجاهد، عزیزالله و همکاران (1388)، مقایسه تأثیر درمان شناختی ـ رفتاری با رویکرد اسلامی و کلاسیک بر سلامت روانی همسران شهدا و جانبازان در «اصول بهداشت روانی»، ش24.

مجلسی، محمدباقر (1403ق)، بحارالانوار: الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار، مؤسسه الوفاء، بیروت.

محمدی ری‌شهری، محمد (1367)، میزان الحکمه (10ج)، دفتر تبلیغات اسلامی، قم.

نراقی ،مهدی بن ابی‌ذر(1381 ) جامع السعادات ،3ج.  موسسه الاعلمی للمطبوعات، تهران.

نوری، حسین بن محمدتقی (1408) مسترک الوسائل، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، قم.

Berry, J. W. & etal (2005), Forgiveness, vengeful & self – Understanding, In P. Hormans (Ed), the dialogue between theology and Psychology, University of Chicage Press.

Enright, R. & Fizgibbons, R. (2000), Helping Client forgive, Washington DC: APA.

Exline, J. J. & etal (2004). Too Proud to let go: Narcisssistic entitloment as a barrier to forgiveness, Journal of Personality & social Psycology, 87.

Harlbut, W. B. (2002), Empathy, evoalution & alturism, In S. G. Post L. G. Underwood,… , Newyok, Oxford University.

Lin, W. F. & etal (2004), Effects of forgiveness therapy on anger mood & … , Journal of Consulting and elinical Psychology, 72.

McCullough, M. E. (2001a), Forgiving, In C. R. Synder (Ed), Coping with Stress, Oxford University Press.

Nelson, J. M. (2009), Psychology, Religions & Spirituality, USA, Springer.

Pingleton, J. (1997), Why don't we forgive, Joural of Psychology and theology, 25.

Reed, G. L. & Enright, R. D. (2006), The effects of forgiveness therapy on depression, anxiety and… , Journal of Consulting and Clinical Psychology, 74.

Ryan, R. B. & Kumor, V. K. (2005), Willingness to forgive, …, Mental Health, Religion & Culture, 8.

Walker, D. F. & Gorsuch, R. L. (2004), Dimensions underlying sixleen modeles of forgiveness and recncilation, Journal of pshychology and theology, 32.

Worthington, E. L. O'connor, L. E. & etal (2005), Compassion & forgiveness: Implications for Psycholtherapy, In P. Gilbert (Ed), Compassion, NewYork, Routledge.

Worthington, E. L. Sharp, C. B. & etal (2006), Interpersonal forgmesess as an example of loving one's enemies. Journal of Psychology and theology, 34.

Worthington, E.L., Mazzeo, S. E. & Canter, D. E. (2005), Forgiveness Promoting approach: …, In Sperry & etal, Spirituality Oriented Psychothrapy.

Worthinton, E. L. & Scherer, M. (2004), Forgiveness is an en Emotion Focuced Coping Strategy that can reduce health risks, Psychology and Health, 19.