شاخص‌‌های پیش‌‌تحولی کودک در فرآیند گذارِ کسبِ فضیلت‌‌های اخلاقی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه روان‌شناسی، پژوهشکدۀ زنان دانشگاه الزهراء (س)

چکیده

فضیلت‌ها صفات مثبت شخصیتیِ پایداری هستند که در گذر زمان و براثر تجربه‌های به‌اشتراک‌گذاری‌شدۀ کودک با محیط طی مراحل تحولی در فرد به‌وجود می‌آیند، با استمرار و تکرار به عادت‌واره‌ها تبدیل و در شخصیت فرد نهادینه می‌شوند؛ ازاین‌رو، بنیانی برای اجتماعی فضیلت‌مدار می‌نهند. هدف این مقاله، مرور اندیشه‌های نظریه‌پردازان تحولی همچون پیاژه، کوشانسکا، ابن‌مسکویه و خواجه‌نصیر و عرضۀ شواهدی پژوهشی دربارۀ شکل‌گیری فضیلت‌های اخلاقی در کودکان است. از مجموع دیدگاه‌های تحولی می‌توان به ظهور برخی پیش‌نیازهای رفتار فضیلت‌مند، شامل حساسیست پیش‌اخلاقی، قصد به‌اشتراک‌گذارده‌‌شده، خودِ اخلاقی و وجدان، پیش از دوره‌‌های تحولی اذعان کرد؛ پیش‌نیازهایی که می‌تواند با غنی‌سازی تجربه‌های محیطی در دوره‌های تحولی، به ظهور و تثبیت فضیلت‌های اخلاقی در کودکان منجر شود؛ ازاین‌رو، رابطۀ گرم و حمایت‌آمیز پدر و مادر و فراهم کردن تجربه‌های اجتماعی غنی می‌تواند زمینه‌ساز قوام و ثبات رفتارهای فضیلت‌آمیز در کودکان شود.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Pre-Developmental Indices of Children in the Process of Acquisition of Virtues

نویسنده [English]

  • Seyyede Fateme Musavi
چکیده [English]

Virtues are the positive, stable character traits that emerge in the course of time and in response to the shared experiences of children with their environment in developmental stages of life and by continuation and repetition they become habitus. In this way, they establish a basis for a virtuous society. The aim of this paper is to overview the thoughts of developmental theorists such as Piaget, Kochanska, Ibn Miskawayh, and Nasir al-Din al-Tusi and to present research evidence about the formation of virtues in children. According to the majority of developmental views, we can acknowledge that there are some prerequisites for virtuous behavior before the beginning of developmental stages, including pre-ethical sensitivity, shared intention, ethical ego, and conscience. These prerequisites can help the emergence and stabilization of virtues in children by enriching the environmental experiences in the developmental stages. So the supportive and warm relationship of parents and providing rich social experiences could make an appropriate ground for strength and stability of virtuous behavior in children.

کلیدواژه‌ها [English]

  • children
  • Acquisition of Virtues

اسمتانا، جودیث جی. (۱۳۸1)، «تأثیر والدین بر رشد اخلاقی کودکان؛ تحلیلی مربوط به حیطۀ اجتماعی» ترجمۀ غلام‌رضا متقی‌‌فر، معرفت، 57، ص 85- 91.

بهشتی، محمد و دیگران (1380)، آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن، نشر سمت و پژوهشکدۀ حوزه و دانشگاه، تهران.

پژوهشکدۀ حوزه و دانشگاه (1378)، فلسفۀ تعلیم و تربیت، سمت، تهران.

حقیقت، شهربانو و محمد مزیدی (۱۳۸۷)، «بررسی و ارزیابی زمینۀ فلسفی و روش‌‌های آموزشی چهار رویکرد تربیت اخلاقی معاصر»، فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز، ۲۶، ص 105-134.

خواجه‌‌نصیرالدین طوسی (۱۳۶۹)، اخلاق ناصری، تصحیح و توضیح: مجتبی مینوی و علی‌رضا مردای، خوارزمی، تهران

دیبا، حسین (1391)، «نقش عواطف و هیجانات در اخلاق»، فصلنامه حکمت اسراء، 4 (13)، ص 25-59.

رهنمایی، احمد (1388)، درآمدی بر فلسفۀ تعلیم و تربیت، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، قم.

صدری‌‌فر، نبی‌‌ا... و ابوالقاسم موسوی (1392)، «راهبردهای تربیتی از دیدگاه قرآن کریم»، دوفصلنامه اخلاق وحیانی، 3 (4)، ص 121-161.

گریز، آرلوند (۱۳۸۳)، فلسفه تربیتی شما چیست؟،ترجمۀ بختیار شـعبانی ورکـی و دیگران، آستان قدس رضوی، مشهد.

مسکویه، احمد (۱۳۷۱)، تهذیب‌‌الاخلاق و تطهیر الاعراق، بیدار، قم.

منصور، محمود (۱۳۹۳)، روان‌‌شناسی ژنتیک؛ تحوّل روانی از کودکی تا پیری، سمت، تهران.

هدایتی، علی (۱۳۹۰)، «تعلیم و تربیت در اندیشۀ ابوعلی مسکویه و فاضل نراقی»، معرفت اخلاقی، ۲ (۴)، ص 73-100.

Arsenio, William F., and Fleiss, Karen (1996), "Typical and behaviourally disruptive children's understanding of the emotional consequences of socio-moral events", British Journal of Developmental Psychology, 14, 173-186.

Baumard, Nicolas, Mascaro, Olivier & Chevallier, Coralie (2012), "Preschoolers are able to take merit into account when distributing goods", Developmental psychology, 48(2), 492.‏

Berkowitz, Marvin W., and Grych. John H. (1998), "Fostering goodness: Teaching parents to facilitate children's moral development", Journal of moral Education, 27(3), 371-391.‏

Brown, Geoffrey L., Mangelsdorf, Sarah C., Agathen, Jean M., & Ho, Moon‐Ho (2008), "Young children's psychological selves: Convergence with maternal reports of child personality", Social Development, 17(1), 161-182.‏

Bucar, Elizabeth (2014), "Islam and the Cultivation of Character: Ibn Miskawayh’s Synthesis and the Case of the Veil." (Ed.). by Snow, N. E.  In Cultivating Virtue:Perspectives from Philosophy, Theology, and Psychology, Oxford : Oxford University Press.

Damon, William (1990), "The moral child: Nurturing children's natural moral growth", Free Press, New York.

Dunn, Judy, Brown, Jane R. and Maguire, Mary (1995), "The development of children's moral sensibility: Individual differences and emotion understanding", Developmental psychology, 31(4), 649.‏

Eisenberg, Nancy (2000), "Emotion, Regulation, and Moral Development", Annual Review of Psychology, 51,665–697.

Eisenberg, Nancy, Eggum, Natalie D. and Edwards, Alison (2010), Empathy-related Responding and Moral Development, in Emotions, Aggression, and Morality in Children, ed, William F. Arsenio and Elizabeth A, Lemerise (Washington, DC: American Psychological Association).

Ferguson, Tamara J., and Stegge, Hedde (1998), Measuring guilt in children: a rose by any other name still has thorns, In Guilt and Children, ed, J. Bybee, San Diego: Academic.

Hamlin, J. Kiley, Wynn, Karen, Bloom, Paul, and Mahajan, Neha (2011), "How infants and toddlers react to antisocial others", Proceedings of the national academy of sciences, 108(50), 19931-19936.

Hawker, Amy (2013), Moral self-concept and children's wellbeing at school,‏ Master's Thesis, University of Sydney, Faculty of Science, School of Psychology

Kagan, Jerome (1984), The nature of the child, New York: Basic Books.

Kochanska, Grazyna (1991), "Socialization and temperament in the development of guilt and conscience", Child Development, 62, 1379-1392.

Kochanska, Grazyna (2002), "Committed compliance, moral self, and internalization: a mediational model", Developmental psychology, 38(3), 339.‏

Kochanska, Grazyna, and Murray, Kathleen T. (2000), "Mother-Child Mutually Responsive Orientation and Conscience Development: From Toddler to Early School Age", Child Development, 71(2), 417–31.

Kochanska, Grazyna, Kim, Sanghag, Barry, Robin A., and Philibert, Robert A. (2011), "Children's genotypes interact with maternal responsive care in predicting children's competence: Diathesis–stress or differential susceptibility?", Development and Psychopathology, 23(02), 605-616.‏

Kochanska, Grazyna, Koenig, Jamie L. Barry, Robin, A. Kim, Sanghag, and Yoon, Jeung Eun (2010), "Children's conscience during toddler and preschool years, moral self, and a competent, adaptive developmental trajectory", Developmental psychology, 46(5), 1320.‏

Nunner-Winkler, Gertrud, and Sodian, Beate (1988), "Children's understanding of moral emotions, Child development", 1323-1338.‏

Olson, Kristina R., and Spelke, Elizabeth S. (2008), "Foundations of cooperation in young children", Cognition, 108(1), 222-231.‏

Ongley, Sophia F., Nola, Marta and Malti, Tina (2014), "Children’s giving: moral reasoning and moral emotions in the development of donation behaviors", Frontiers in psychology, 5, 458.

Thompson, Ross A. (2015), The development of virtue: A perspective from developmental psychology, Cultivating virtue: Perspectives from philosophy, theology, and psychology, 279-306.‏

Tomasello, Michael, and Carpenter, Malinda (2007), "Shared intentionality", Developmental science, 10(1), 121-125.‏

Tomasello, Michael and Vaish, Amrisha (2013), "Origins of human cooperation and morality", Annual review of psychology, 64, 231-255.‏

Tomasello, Michael, Carpenter, Malinda, Call, Josep, Behne, Tanya and Moll, Henrike (2005) "Understanding and Sharing Intentions: The Origins of Cultural Cognition", Behavioral and Brain Sciences, 28(5), 675–735.

Tomasello, Michael, Kruger, Ann Cale, and Ratner, Hilary Horn (1993), "Cultural learning", Behavioral and Brain Sciences 16,495–552.

Turiel, Elliot, and Killen, Melanie (2010), "Taking emotions seriously: The role of emotions in moral development", In W. Arsenio & E. Lemerise (Eds.), Emotions in aggression and moral development, (pp, 33-52), Washington, D.C.: APA.

Vaish, Amrisha, Carpenter, Malinda, and Tomasello, Michael (2009), "Sympathy through affective perspective taking and its relation to prosocial behavior in toddlers", Developmental psychology, 45(2), 534.‏

Warneken, Felix, and Tomasello, Michael (2008), "Extrinsic Rewards Undermine AltruisticTendencies in 20-month-olds", Developmental Psychology, 44 (6), 1785–88.

Warneken, Felix, Chen, Frances, and Tomasello, Michael (2006), "Cooperative Activities inYoung Children and Chimpanzees", Child Development, 77(3), 640–63.

Wellman, Henry M. (2011), Developing a Theory of Mind, In the Wiley-Blackwell Handbook of Childhood Cognitive Development, 2nd ed., edited by Usha Goswami, Oxford: Wiley-Blackwell.