اخلاق وحیانی

اخلاق وحیانی

بررسی بدیهیات اخلاقی از منظر امام خمینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه فلسفه اخلاق مؤسسه امام خمینی (ره)، قم، ایران.
چکیده
فلسفه اخلاق به مبادی تصوری و تصدیقی علم اخلاق می‌پردازد که معرفت‌شناسی اخلاق یکی از مباحث فلسفه اخلاق محسوب می‌شود و بدیهیات اخلاقی که برای توجیه گزاره‌های اخلاقی نظری مفید است از مباحث معرفت‌شناسی اخلاق به حساب می‌آید. برخی اندیشمندان برای توجیه گزاره‌های اخلاقی از بدیهیات نظری استمداد می‌گیرند و برخی همچون امام خمینی و آیت‌الله جوادی آملی برخی گزاره‌های اخلاقی مانند «عدالت خوب است» و «ظلم بد است» را بدیهی می‌داند و گزاره‌های اخلاقی نظری را با ارجاع به این گزاره‌های بدیهی توجیه می‌کنند؛ این تحقیق بر آن است تا دیدگاه امام خمینی را درباره بدیهیات اخلاقی از نوشته‌هایشان تبیین و بررسی نماید. ایشان برای تبیین بداهت گزاره‌های بدیهی در اخلاق، این گزاره‌ها را سازگار با فطرت بشری قلمداد می‌کند و با دسته‌بندی موضوعات اخلاقی، موضوعات گزاره‌های بدیهی اخلاق را در زمره موضوعاتی می‌داند که معنای حسن و قبح در ذات آنها وجود دارد و معنای ذاتی در اینجا به معنای ذاتی باب برهان است؛ اما به نظر می‌رسد بدیهیات اخلاقی در زمره گزاره‌های تحلیلی هستند و نمی‌توانند با خارج از انسان ارتباط برقرار کنند و مصادیق خود را بشناسانند؛ ازاین‌رو برای توجیه گزاره‌های اخلاقی به بدیهیات عقل نظری نیاز است؛ افزون بر اینکه در ذاتی بودن قبح دروغگویی که امام خمینی بدان معتقد است، ابهام وجود دارد؛ زیرا موضوع قبح دروغگویی در برابر دشمن برای حفظ اسرار از منظر امام خمینی نیز تغییر می‌کند و ذیل دروغگویی اجمالی قرار نمی‌گیرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Examining moral axioms from the perspective of Imam Khomeini

نویسنده English

hosein ahmadi
Associate professor and faculty member of Imam Khomeini Institute, Qom, Iran
چکیده English

Ethics as a philosophy addresses the concepts and connotations foundational to the science of morality, where moral epistemology is regarded as a key topic within ethical philosophy. The moral axioms that substantiate ethical propositions are thus considered part of the discussions in moral epistemology. Some thinkers appeal to theoretical axioms to justify ethical statements, whereas others, such as Imam Khomeini and Ayatollah Javad Al-Amuli, recognize certain ethical propositions like “Justice is good” and “Oppression is bad” as self-evident truths and seek to justify theoretical moral statements by referring to these axioms. This research aims to elucidate and examine Imam Khomeini’s perspective on moral axioms through his writings. He posits that the self-evidence of these axiomatic ethical propositions aligns with human nature, and by categorizing ethical topics, he considers the subjects of these moral axioms as inherently possessing the meanings of goodness and badness. Here, inherent meaning refers to the intrinsic nature of the subject as per rational demonstration; however, it appears that moral axioms are analytical propositions and cannot relate to the external world or identify their own instances. Consequently, moral propositions require the foundational support of rational axioms for their justification. Furthermore, there exists ambiguity regarding the intrinsic nature of the badness of lying, which Imam Khomeini supports; this is because the subject of lying to an enemy for the sake of protecting secrets alters from his perspective, thus not falling under the category of general lying.

کلیدواژه‌ها English

Moral philosophy
epistemology of morality
inherent goodness and ugliness
moral axioms
Imam Khomeini
امام خمینی (1323). کشف الاسرار. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
امام خمینی (1378). آداب الصلاة. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى (قدس سره).
امام خمینی (1379). تحریر الوسیلة. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى‏ (قدس سره).
امام خمینی (1380). شرح چهل حدیث. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى‏ (قدس سره).
امام خمینی (1381). تقریرات فلسفه. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى‏ (قدس سره).
امام خمینی (1382). شرح حدیث «جنود عقل و جهل». تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى‏ (قدس سره).
امام خمینی (1389). صحیفه امام. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى‏ (قدس سره).
امام خمینی (1415ق). المکاسب المحرمة. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى‏(قدس سره).
امام خمینی (1421الف). کتاب الطهارة. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى‏ (قدس سره).
امام خمینی (1421ب). کتاب البیع. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى‏ (قدس سره).
جوادی آملی، عبدالله (1387). دین‌شناسی. قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1389الف). تسنیم. قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1389ب). فلسفه حقوق بشر. قم: اسراء.
درخشه، جلال و فخاری، مرتضی (1395). گستره مفهوم عدالت در اندیشه امام خمینی. نشریه پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 6(18)، 1-18.
عسگری یزدی، علی و سلیمانی، رضا (1394). دیدگاه اخلاقی امام خمینی. نشریه پژوهشنامه اخلاق، 8(30)، 43-58.
مسکویه، ابوعلی (2011م). تهذیب الأخلاق و تطهیر الأعراق. بیروت: منشورات الجمل.
مصباح یزدی، محمدتقی (1361). ایدئولوژی تطبیقی. قم: مؤسسه در راه حق.
مصباح یزدی، محمدتقی (1384الف). شرح برهان شفا. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1384ب). نقد و بررسی مکاتب اخلاقی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1386). آموزش فلسفه. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1388الف). اخلاق در قرآن. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1388ب). فلسفه اخلاق. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
نراقی، ملااحمد (1408ق)، جامع السعادات. بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.