اخلاق وحیانی

اخلاق وحیانی

ثمره ضمانت اخلاقی در نظام حکمت متعالیه صدرایی با تکیه بر آراء آیت الله جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد اخلاق اسلامی دانشکده معارف و اندیشه اسلامی دانشگاه تهران. ایران.
2 دانشیار گروه اخلاق اسلامی دانشکده معارف و اندیشه اسلامی دانشگاه تهران. ایران.
چکیده
در حکمت صدرایی ملاصدرا، «ضمانت اخلاقی» مسئولیتی تکوینی و وجودی است که انسان نسبت به افعال و کیفیات نفسانی خویش بر عهده دارد. ارزش هر فعل اخلاقی زمانی اصالت می‌یابد که سه رکن بنیادین ـ نیت خالص، آگاهی کامل و اختیار تام فاعل ـ به‌طور کامل تحقق یافته باشد. از دیدگاه صدرایی، فعل حقیقیِ اخلاقی، تنها هنگامی از ضمانت اخلاقی برخوردار است که عقل و شرع به ‌طور هم‌زمان آن را تجویز کنند؛ در غیر این صورت، فاعل به انحطاط جوهری دچار شده و از مسیر کمال انسانی منحرف می‌شود. آیت‌الله جوادی آملی، با اتکاء بر مبانی حکمت صدرایی، ثمره نهایی ضمانت اخلاقی را همانند ملاصدرا در «تجسم اعمال» می‌داند و رابطه نفس و عمل را بر مبنای سنخیت و علیت، همچون رابطه علت و معلول تبیین می‌کند.
هدف این پژوهش واکاوی مبانی هستی‌شناختی ضمانت اخلاقی در حکمت صدرایی و تحلیل تطبیقی آرای آیت‌الله جوادی آملی، با تمرکز بر تبیین تجسم اعمال به‌عنوان عالی‌ترین ثمره آن است. روش پژوهش مبتنی بر تحلیل مفهومی-نظری و بررسی تطبیقی بوده، که با اتکا بر مطالعه کتابخانه‌ای متون اصلی ملاصدرا و آثار آیت‌الله جوادی آملی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در هر دو دیدگاه، ضمانت اخلاقی نه بر ترس از پیامدهای حقوقی یا اجتماعی، بلکه بر یقین به عینیت‌یابی اخروی اعمال و نقش آن در تکوین هویت وجودی انسان استوار است. نتیجه‌گیری پژوهش آن است که در چارچوب صدرایی، تجسم اعمال، پیوندی علّی و وجودی میان نفس و افعال برقرار کرده و این پیوند، ضامن تداوم هویت انسانی و سرنوشت اخروی او می‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The fruit of moral guarantee in the system of transcendental wisdom of Sadra'i, relying on the opinions of Ayatollah Javadi Amoli

نویسندگان English

mahdi tavakoli 1
behroz mohamadimonfared 2
1 Department of Ethics, Faculty of Education and Islamic Thought, University of Tehran
2 Associate Professor, Department of Ethics, Faculty of Education, University of Tehran
چکیده English

In Mulla Sadra’s Transcendent Philosophy, “moral guarantee” is defined as an ontological and formative responsibility that humans bear towards their actions and psychic states. The true value of any moral deed depends on the realization of three pillars: pure intention, full awareness, and the agent’s complete freedom, which must also receive approval from refined reason and conform with divine law. According to Sadra, a genuinely moral act carries moral guarantee only if both intellect and Sharia sanction it; without this, the person suffers existential decline and diverges from human perfection. Ayatollah Javadi Amoli, following Sadraean principles, likewise sees the fruit of moral guarantee in the “embodiment of actions.” He emphasizes that the soul-action relation, based on correspondence and causality, mirrors cause and effect. From his view, the soul’s persistence and bodily resurrection depend on the fact that each action and soul-state has its own existential mode and inner aspect, which, on the Day of Resurrection, manifests as a level of the soul’s existence. Thus, moral guarantee is not explained by fear of legal or social penalty, but rather by certainty about the afterlife embodiment of acts and existential identification of the soul. Through examining Sadraean foundations and systematically analyzing Javadi Amoli’s ideas, this research shows that the supreme outcome of moral guarantee is the existential realization of acts—guaranteeing the continuity of human identity and determining one’s afterlife destiny.

کلیدواژه‌ها English

The fruit of moral guarantee
transcendental wisdom
Mulla Sadra
Javadi Amoli
embodiment of actions
  1. قرآن کریم.
  2. ابن سینا، حسین بن عبدالله. (1957). الاشارات و التنبیهات (ج. 2، تحقیق سلیمان دنیا). قاهره: دارالمعارف.
  3. ابن عربی، محمد بن علی. (1946). فصوص الحکم (تصحیح ابوالعلاء عفیفی). قاهره: دارالکتب المصریه.
  4. ابن مسکویه، احمد بن محمد. (1371). تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق (ترجمه ابوالقاسم امامی). تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  5. ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
  6. ارسطو. (1371). اخلاق نیکوماخوس (ترجمه و مقدمه محمدحسن لطفی). تهران: انتشارات خوارزمی.
  7. انصاری، مرتضی بن محمدامین، زارعی سبزواری، عباسعلی، و مؤسسه ذوی القربی للنشر. (1437ق). فرائد الأصول (2 ج.). قم: ذوی القربی.
  8. آشتیانی، جلال‌الدین. (1383). شرح و نقد آثار ملاصدرا. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
  9. جوادی آملی، عبدالله، (۱۳۹۲ الف)، بصیرت در قرآن، قم: اسرار.
  10. ____________ (۱۳۹۱)، تفسیر تسنیم، جلد ۲۸ و ۳۲، قم: اسرار.
  11. ____________ (۱۳۹۰ الف)، مبانی اخلاقی قرآن کریم، چاپ چهارم، قم: اسرار.
  12. _____________ (۱۳۹۰)، صورت و سیرت انسان در قرآن، قم: اسرار.
  13. _____________ (۱۳۹۰)، مباحث هستی‌شناسی در قرآن، قم: اسرار.
  14. _____________ (۱۳۹۰)، حیات حقیقی انسان در قرآن، قم: اسرار.
  15. _____________ (۱۳۸۹)، تفسیر اجمالی و تطبیقی نهج البلاغه، قم: اسرار.
  16. _____________ (۱۳۸۹)، تفسیر موضوعی و تفسیر حقیقی قرآن کریم، قم: اسرار.
  17. _____________ (۱۳۸۸)، انسان‌شناسی قرآنی، قم: اسرار.
  18. _____________ (۱۳۸۸)، روش تفسیر قرآن کریم، قم: اسرار.
  19. _____________ (۱۳۸۷)، شناخت‌شناسی و هستی‌شناسی معاد، قم: اسرار.
  20. ____________ (۱۳۸۴)، حیات حقیقی انسان در قرآن، قم: اسرار.
  21. ____________ (۱۳۷۹)، معاد در قرآن، تفسیر موضوعی قرآن مجید، جلد ۱۰، تنظیم و تدوین: حمید پارسانیا، قم: اسرار.
  22. ____________ (۱۳۷۲ الف)، مبانی اخلاقی قرآن، قم: اسرار.
  23. جُندی، محمد بن احمد. (1363). شرح الاشارات. تهران: انتشارات حکمت.
  24. حسن زاده آملی، حسن. (1381). هزار و یک کلمه (ج. 5). قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
  25. حسن‌زاده آملی، حسن. (1419ق). تعلیقات علی الاسفار. قم: انتشارات شفا.
  26. حسینی طهرانی، محمدحسین، و مؤسسه ترجمه و نشر دوره علوم و معارف اسلام. (1427ق). معاد شناسی (طهرانی). مشهد: نور ملکوت قرآن.
  27. حسینی، سید اکبر. (بدون سال). مقاله اخلاق و حقوق. فصلنامه رواق اندیشه، (14).
  28. دهخدا، علی‌اکبر. (1377). لغت‌نامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
  29. رازی، محمد بن عمر (فخر رازی). (1990). المباحث المشرقیه فی علم الإلهیات و الطبیعیات (ج. 1). بیروت: دارالکتب العلمیه.
  30. راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1362). مفردات الفاظ القرآن. تهران: انتشارات دانش.
  31. زبیدی، محمد مرتضی. (1409ق). تاج العروس. کویت: دارالهدا.
  32. سبزواری، ملاهادی. (1372). شرح الأسماء الحسنی (تصحیح نجفقلی حبیبی). تهران: دانشگاه تهران.
  33. طباطبایی، سید محمدحسین. (1374). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  34. عمید، حسن. (1363). فرهنگ عمید. تهران: انتشارات امیرکبیر.
  35. غزالی، ابوحامد محمد. (1406ق). احیاء علوم‌الدین (ج. 3). بیروت: دارالمعرفه.
  36. فارابی، ابونصر محمد. (1982). تحصیل السعادة (تصحیح جعفر آل یاسین). بیروت: دارالکتاب العربی.
  37. فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409ق). کتاب العین (تحقیق مهدی مخزومی). بیروت: دارالهلال.
  38. مصباح یزدی، محمدتقی، و شریفی، احمدحسین. (1382). فلسفه اخلاق. تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر؛ شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
  39. معین، محمد. (1379). فرهنگ فارسی معین. تهران: انتشارات امیرکبیر.
  40. ملاصدرا (صدرالمتألهین شیرازی). (1363). مفاتیح الغیب (تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی). تهران: انتشارات حکمت.
  41. ملاصدرا (صدرالمتألهین شیرازی). (1367). المبدأ و المعاد. قم: انتشارات حکمت.
  42. ملاصدرا (صدرالمتألهین شیرازی). (1375). الشواهد الربوبیه (برگردان: جواد مصلح). تهران: سروش.
  43. ملاصدرا (صدرالمتألهین شیرازی). (1384). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
  44. صدر الدین شیرازی، محمد بن ابراهیم؛ خواجوی، محمد؛ کلینی، محمد بن یعقوب؛ و نوری، علی بن جمشید. (۱۳۶۶). شرح أصول الکافی (ج ۱–۴). تهران - ایران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگى.
  45. نصر، سید حسین. (1386). سنت عقلانی اسلامی در تفکر ملاصدرا. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.