اخلاق وحیانی

اخلاق وحیانی

مفهوم‌شناسی منش مؤمنانه با تاکید بر مفهوم «نور» در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری روانشناسی اسلامی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم. ایران.
2 عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم. ایران.
چکیده
مفهوم «نور» در کاربست‎های قرآنی، از معانی جامع و بنیادین برخوردار بوده و بالغ بر43 بار در سیاق‎های گوناگون به کار رفته است.این پژوهش به دنبال بروز و تجلی نور در وجود انسان‌ها به‌عنوان وجهی از منش مؤمنانه است. هدف پژوهش حاضر، تدوین مدل مفهومی منش مؤمنانه با تاکید بر مفهوم «نور» در قرآن کریم بود. از روش تحلیل محتوای کیفی سیه و شانون (2005) به شیوه تحلیل محتوای قراردادی استفاده شد؛ بدین منظور سه مرحله کدگذاری انجام و با استفاده از 31 کد در مرحله کدگذاری باز، 83 کد محوری در مرحله اول، 22 کد محوری در مرحله دوم، مدل مفهومی منش مؤمنانه با تاکید بر مفهوم «نور» در قرآن ترسیم گردید. یافته‌های پژوهش نشان دادکه پنج عامل عقلانیت، ایمان به غیب، ارتباط با قرآن، منبع کنترل درونی، باور به خواست خدا، شکل دهنده منش مؤمنانه، پنج عامل قابل درخواست، قابل رویت، ساخت در دنیا، پیوستاری بودن، اکتسابی بودن پیش فرضهای منش مؤمنانه و دوازده مولفه ایمان، اهل قرآن، ثبات درونی، انگیزش درونی، تجارب معنوی، سلامت روان، بهزیستی روان شناختی، تعالی خواهی، ، شادکامی حیات بخش، هدف در زندگی، خود شکوفایی، شکرگذاری نشانه منش مؤمنانه با تاکید بر مفهوم نور در قرآن می‎باشد. در این راستا، منش مؤمنانه را می‌توان به عنوان منشی معرفی کرد که به نور و هدایت الهی متصل است و از این رو به دیگران نیز نور و هدایت را منتقل می‌کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Conceptualization of Believer's Character with Emphasis on the Concept of "Light" in the Holy Quran

نویسندگان English

Seyyede Sedighe Mirdadashi Kari 1
Hamid Rafiihonar 2
1 Sedigheh Sadat Mirdadashi, PhD Student, Research Institute of Hawzah and University, Qom.
2 Faculty Member, Research Institute of Islamic Sciences and Culture, Qom.
چکیده English

The concept of "light" in Quranic usages has comprehensive and fundamental meanings and has been used more than 43 times in various contexts. This research seeks the manifestation and embodiment of light in human beings as an aspect of the believer's character. The aim of the present study was to develop a conceptual model of the believer's character with emphasis on the concept of "light" in the Holy Quran. The qualitative content analysis method of Hsieh and Shannon (2005) was used in the form of conventional content analysis. For this purpose, three stages of coding were performed, and using 31 codes in the open coding stage, 83 axial codes in the first stage, and 22 axial codes in the second stage, a conceptual model of the believer's character with emphasis on the concept of "light" in the Quran was drawn. The research findings showed that five factors – rationality, belief in the unseen, connection with the Quran, internal locus of control, and belief in God's will – shape the believer's character; five factors – being requestable, being visible, being constructed in the world, being continuous, and being acquired – are the presuppositions of the believer's character; and twelve components – faith, being a follower of the Quran, internal stability, internal motivation, spiritual experiences, mental health, psychological well-being, striving for transcendence, life-giving happiness, purpose in life, self-actualization, and gratitude – are signs of the believer's character with emphasis on the concept of light in the Quran. In this regard, the believer's character can be introduced as a character that is connected to divine light and guidance, and therefore transmits light and guidance to others.

کلیدواژه‌ها English

Character
Believer's Character
Light
Content Analysis
Quranic Conceptualization
  1. قرآن کریم.
  2. باشی زاده مقدم، مهرناز؛ علیمرادی، زهرا؛ رفیعی هنر، حمید، 1400. تبیین کنشهای دوگانه نمای شخصیتهای سالم قرآنی و مقایسه آن با کنشهای ناشی از نقاب در روان شناسی، مجله کتاب قیم، شماره 25، ص 7-26.
  3. بشیری، ابوالقاسم، 1396. نقش ایمان در سلامت روانی و شکل‌گیری شخصیت سالم بر اساس متون دینی و روان‌شناسی، مجله:پژوهش نامه روان شناسی اسلامی، شماره 7، ص59-71.
  4. پور سید آقایی، زهرا سادات، 1388. بررسی تطبیقی شخصیت انسان منتظر با شخصیت سالم از دیدگاه روان شناسی کمال، مجله مشرق موعود، شماره 12، ص107-128.
  5. تبریزی شهروی، زهرا، 1400. شخصیت سالم از دیدگاه مکاتب روانشناسی، همایش کنفرانس بین المللی روانشناسی، علوم تربیتی و سبک زندگی، شماره13.
  6. رفیعی‌هنر، حمید، 1397. مدل مفهومی «سلامت روان» بر اساس ارتباط‌شناسی مفاهیم «سلامت» و «مرض» در منابع اسلامی، مجله روان شناسی و دین، شماره44، ص5-26.
  7. سالار ی فر، محمدرضا؛ موسوی اصل، سید مهدی؛ دولتخواه، محمد؛ شجاعی، محمدصادق، 1390. بهداشت روانی با نگرش به منابع اسلامی، قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  8. صف آرا، مریم؛سلم آبادی، مجتبی، 1398. بررسی شخصیت بهنجار از منظر روان شناسی و قرآن: مطالعه ی مروری، مجله پژوهش در دین و سلامت، شماره 2، ص115-126.
  9. طباطبایی، محمدحسین، 1375. المیزان فی تفسیرالقرآن، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
  10. عبدالله زاده، مهرداد؛حیدری، ناهید، 1400. تجارب معنوی افراد با ملالت جنسیتی، مجله روان شناسی تحولی، شماره 69، ص91-102.
  11. عسکری، حمیده؛ بهرامی احسان، هادی؛ حسنی، فریبا؛ اخوت، احمدرضا، 1399. در انواع و ویژگی‎ها شخصیت از منظر قرآن کریم، همایش ملی قرآن و روان شناسی مجموعه مقالات اولین همایش ملی قرآن و روانشناسی رتبه ملی7، ص1337-1343.
  12. علوى‎نژاد، سیدحیدر، 1377. انسان سالم از دیدگاه، مجله پژوهشهای قرآنی، شماره15، ص172-207.
  13. علیزاده، محبوبه، 1400. بررسی آثار خوف و رجا در ایجاد مولفه‌های شخصیت سالم، مجله مطالعات خانواده و تربیت اسلامی، شماره 30، ص 33-62.
  14. علی نژاد، عمران؛ روح الله، محمد؛ شمخی، مینا، 1399. مقایسه‌ی تحلیلی شخصیت از دیدگاه روانشناسی با مفهوم شاکله در قرآن، مجله فرهنگ مشاوره و روان درمانی، شماره 43، ص 159-182.
  15. غلامیان، اسداله، 1399. مفهوم شخصیت از منظر قرآن کریم، اولین همایش قرآن و روانشناسی، کنفرانسی.
  16. فقیهی، زهرا؛ حاجی اسماعیلی، محمدرضا؛ نشاط دوست، حمیدطاهر؛ مطیع، مهدی، 1395. اختلال شخصیت خود شیفته از منظر قرآن و حدیث، مجله پژوهش دینی، شماره 33، ص119-141.
  17. کوثری، یدالله، 1383. عوامل تشکیل دهنده شخصیت سالم، مجله مربیان، شماره 13، ص117-128.
  18. مصلح نژاد، محمدعلی؛ بلوکی، افضل، 1400. بررسی سالم سازی شخصیت کودکان در روش‎های تربیتی قرآن کریم، مجله قرآن و طب، شماره2، ص 1-7.
  19. موسوی، سید رضا؛ متقی فر، غلام رضا، 1390. شخصیت سالم در اندیشه اسلامی، نگاهی به رابطه آن با نماز در دوران جوانی، مجله: اسلام و پژوهشهای تربیتی، شماره 6، ص 99-124.
  20. موسوی درچه‌، سید مهدی؛ حاجی پور، حسین، 1402. تحلیل مضمون نقش باور به‌صفات‌خدا در تقویت شخصیت سالم و بهداشت روان با تکیه بر تفسیرالمیزان، مجله قرآن و طب، شماره 22، ص 53-63.
  21. نارویی، رحیم؛ عبدی، حسن، 1401. علم النفس از دیدگاه اندیشمندان مسلمان، قم: انتشارات حوزه و دانشگاه.
  22. نوروزی مصیر، امین؛لک زایی، شریف؛گلشنی، سیدعلی رضا، 1397. عدالت سیاسی در اندیشه آیت الله جوادی آملی و جان راولز، مجله پژوهشهای انقلاب اسلامی، شماره 25، ص225-242.
  23. هوشیاری، جعفر؛ رادمنش، اسماعیل، 1399. جایگاه تعادل جویی و تعالی‌خواهی در پویایی شخصیت از دیدگاه روان‌شناسی قرآنی، مجله معرفت، شماره 275، ص55-66.
  24. Seligman, M. E. P., Steen, T. A., Park, N., & Peterson, C. (2005). Positive Psychology Progress: Empirical Validation of Interventions. American Psychologist, 60 (5), 410-421.
  25. Peterson, C., & Seligman, M. E. P. (2004). Character Strengths and Virtues: A Handbook and Classification. Washington, DC: American Psychological Association.
  26. Allport, G. W. (1937). Personality: A Psychological Interpretation. New York: Holt.
  27. Allport, G. W. (1961). Pattern and Growth in Personality. New York: Holt, Rinehart and Winston.
  28. Nasr, S. H. (1996). The Heart of Islam: Enduring Values for Humanity. New York: HarperSanFrancisco.