اخلاق وحیانی

اخلاق وحیانی

تحلیل مسأله «حد نصاب نیت در ارزش اخلاقی» بر اساس مبانی اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری اخلاق اسلامی، موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی ره، قم. ایران.
2 دانشیار گروه فلسفه موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی ره.
چکیده
نیت، به عنوان انگیزه ای آگاهانه که بر سایر انگیزه‎ها در هنگام تحقق فعل اختیاری، ترجیح داده می‎شود، جایگاه بسیار مهمی در تعیین ارزش اخلاقی آن دارد. سوال اساسی این است که از نگاه اسلام، حدنصاب نیت در ارزش اخلاقی چیست؟ هدف این نوشتار، رسیدن به پاسخ این پرسش است. بدین منظور، با استفاده از روش فلسفی درکنار مراجعه به آیات و روایات، بعد از معرفی اخلاص به عنوان معیار سنجش مراتب نیت، مکتب اخلاقی اسلام مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از پژوهش حاکی از آن است که با در نظر گرفتن جهت و قدرت به عنوان دو مولفه تاثیر گذار در مرتبه نیت، حدنصاب نیت، متناسب با حدنصاب ایمان ترسیم می‎شود. یعنی از نگاه اسلام، نیتی حدنصاب ارزش اخلاقی را دارد که از ایمان به خدای متعال و در مرحله بعد ایمان به نبوت و معاد نشأت گرفته باشد. در این صورت است که میزان قرب آفرین بودن آن و یا به عبارت دیگر میزان اخلاص موجود در آن، به حد لازم برای تامین سعادت حداقلی فرد رسیده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Quorum of intention in moral value

نویسندگان English

Hassan Farzi 1
Mojtaba Mesbah 2
1 PhD student in Islamic Ethics, Imam Khomeini Education and Research Institute.
2 Associate Professor, Philosophy Department, Imam Khomeini Education and Research Institute.
چکیده English

Intention, as a conscious motivation that is preferred over other motivations when realizing a voluntary act, has a very important position in determining its moral value. The basic question is, from the perspective of Islam, what is the Nisab of intention in moral value? The aim of this article is to reach an answer to this question. For this purpose, using the philosophical method in addition to referring to verses and narrations, after introducing sincerity as a criterion for measuring the levels of intention, the Islamic moral school was examined. The results of the research indicate that by considering direction and power as two influential components in the level of intention, the Nisab of intention is drawn in proportion to the Nisab of faith. That is, from the perspective of Islam, an intention has a Nisab of moral value that stems from faith in God Almighty and, in the next stage, faith in prophecy and resurrection. In this case, the degree of its nearness, or in other words, the degree of sincerity in it, has reached the level necessary to ensure the individual's minimal happiness.

کلیدواژه‌ها English

Quorum
intention
moral value
sincerity
faith
  1. قرآن کریم.
  2. ابن فارس، احمد، ‌معجم مقائیس اللغة، محقق/ مصحح: عبد السلام محمد هارون، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه، چ اول، قم، 1404ق.
  3. ابن منظور، محمد بن مکرم، ‏لسان العرب‏، محقق: جمال الدین میر دامادى، دار الفکر‏، بیروت، 1414 ق.
  4. خ‍م‍ی‍ن‍ی‌، روح الله، آداب الصلاة (فارسى)، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى (س)، تهران، 1387.
  5. دهخدا، علی اکبر، لغت نامه، چ دوم، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، تهران، 1377.
  6. راغب‌اصفهانى، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، محقق/ مصحح: صفوان عدنان داودى، دار العلم- الدار الشامیة‌ لبنان- سوریه، ‌1412ه‍ ق‌.
  7. شیخ بهایى، محمد بن حسین،‏ الأربعون حدیثا، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏، چ سوم، قم‏، 1431 ق‏.
  8. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، چاپ پنجم، بیروت، 1403ق.
  9. طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن‌، امالی، دارالثقافه، چ اول‌، قم، 1414ق.
  10. غزالی، محد بن محمد، إحیاء علوم الدین، تحقیق حافظ عراقی، ج 14، دار الکتاب العربی، بی جا، بی تا.
  11. فراهیدى، خلیل بن أحمد، کتاب العین‏، نشر هجرت، قم، 1409ق.
  12. فیومى، أحمد، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، موسسه دار الهجرة، چ دوم، قم‏، 1414 ق‏.
  13. کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی، ‏‏محقق: على اکبر غفارى و محمد آخوندى، دارالکتب الإسلامیة، تهران‏، ، 1407 ق.
  14. مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، محقق: جمعى از محققان‏، دار إحیاء التراث العربی، بیروت‏، 1403 ق.
  15. مصباح یزدی، محمدتقی، اخلاق در قرآن، جلد 1و2، چ پنجم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (رحمه الله)، قم، 1391 الف.
  16. ______________، به سوی او (مشکات)، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (رحمه الله)، قم، 1390.
  17. ______________، به سوی خود سازی، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (رحمه الله)، قم، 1384 الف.
  18. ______________، جنگ و جهاد در قرآن، محمد مهدی نادری، محمدحسین اسکندری، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چ دوم، قم، 13۸۳.
  19. ______________، دروس فلسفه اخلاق، چاپ ششم، اطلاعات، تهران، 1373.
  20. ______________، رساترین دادخواهی و روشنگری، عباس گرایی، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چ اول، قم، 1391ب.
  21. ______________، فلسفه اخلاق، احمدحسین شریفی، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چ دوم، قم، 1382.
  22. ______________، کاوشها و چالش ها، محمد مهدی نادری، سید ابراهیم حسینی، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چ سوم، قم، 1394.
  23. ______________، کلمة حول فلسفة الاخلاق، موسسه در راه حق، چ اول، قم، بی‌تا.
  24. ______________، نقد و بررسی مکاتب اخلاقی، تحقیق و نگارش احمدحسین شریفی، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (رحمه الله)، قم، 1384ب.
  25. مصباح، مجتبی، نقش نیت در ارزش اخلاقی، ﺍﺧﻼﻕ ﻭﺣﯿﺎﻧﯽ، 1391، سال اول، شماره دوم، صص81-104.
  26. _________، فلسفه اخلاق (سلسله دروس مبانی اندیشه اسلامی4)، چ اول، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (رحمه الله)، قم، 1396.
  27. مطهری، مرتضی، فلسفه اخلاق، صدرا، چ 43، تهران، 1392.
  28. معین، محمد، فرهنگ فارسی، چ بیست و ششم، انتشارات امیرکبیر، تهران، 1388.
  29. عاملى، شهید اول، محمد بن مکى، القواعد و الفوائد،‌ محقق/ مصحح: سید عبد الهادى حکیم‌ کتابفروشى مفید‌ چ اول، قم، بی‌تا.