اخلاق وحیانی

اخلاق وحیانی

بینش و گرایش فطری انسان به حسن و قبح از دیدگاه علامه جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه اخلاق دانشگاه معارف اسلامی
چکیده
یکی از راه‌های کسب معرفت در معرفت‌شناسی عام، فطرت یا وجدان است. در معرفت‌شناسی اخلاق، درباره اینکه آیا وجدان اخلاقی وجود دارد یا نه و در صورت وجود داشتن، بینش و گرایش به حسن و قبح اخلاقی دارد یا نه و در صورت دارا بودن بینش، علمش حضوری است یا حصولی، اختلاف است. علامه جوادی آملی معتقدند فطرت انسان یا خلقت خاصی که خداوند بر اساس آن انسان را آفرید، هم از بینش و هم از گرایش برخوردار است. از آنجا که ادله و شواهد ایشان، آیاتی از قرآن کریم است که با رویکرد عقلی تبیین شده است، این مقاله با روش توصیفی تحلیلی به تبیین ادله در دو دسته آیات ناظر به بینش فطری به حسن و قبح و آیات ناظر به گرایش فطری به حسن و قبح پرداخته و حاصلش این شد که چون بینش فطری برخاسته از علم مستقیم و بی‌واسطه نفس است و نه با واسطه عقل نظری، از قبیل علم حضوری خواهد بود و نه حصولی. و از آنجا که گرایش و تحریک نفس حاصل شأن عامله نفس است ـ که بدان عقل عملی گویند ـ پس نفس از گرایش فطری نیز برخوردار است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The insight and innate tendency of human beings towards beauty and ugliness from the point of view of Allameh Javadi Amoli

نویسنده English

majid abolqasemzade
Member of the Faculty of Ethics Department of the University of Islamic Education
چکیده English

One of the ways to acquire knowledge in general epistemology is nature or conscience. In moral epistemology, it is about whether moral conscience exists or not, and if it does, does it have insight and tendency towards moral goodness and ugliness, and if it has insight It is different. Allameh Javadi Amoli believes that human nature or special creation based on which God created man has both vision and tendency. Since their proofs and evidences are verses from the Holy Quran that are explained with a rational approach, this article explains the evidences in two categories of verses referring to the innate vision of goodness and ugliness and verses referring to the innate tendency towards goodness. And the result was that because the natural insight arises from the direct and direct knowledge of the soul and not through the mediation of the theoretical intellect, it will be present and not acquired knowledge. Which is called practical reason - so the soul also has an innate tendency.
One of the ways to acquire knowledge in general epistemology is nature or conscience. In moral epistemology, it is about whether moral conscience exists or not, and if it does, does it have insight and tendency towards moral goodness and ugliness, and if it has insight It is different. Allameh Javadi Amoli believes that human nature or special creation based on which God created man has both vision and tendency. Since their proofs and evidences are verses from the Holy Quran that are explained with a rational approach, this article explains the evidences in two categories of verses referring to the innate vision of goodness and ugliness and verses referring to the innate tendency towards goodness. And the result was that because the natural insight arises from the direct and direct knowledge of the soul and not through the mediation of the theoretical intellect, it will be present and not acquired knowledge. Which is called practical reason - so the soul also has an innate tendency.

کلیدواژه‌ها English

innate insight
innate tendency
beauty and ugliness
Allameh Javadi Amoli
  1. قرآن کریم (ترجمه ناصر مکارم شیرازی)
  2. نهج‌البلاغه (ترجمه محمد دشتی)
  3. ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله (1375)، الإشارات و التنبیهات، قم: البلاغه.
  4. ــــــــــــــــــــــ (1379)، النجاة من الغرق فی بحر الضلالات، تهران: دانشگاه تهران.
  5. ابن‌فارس، احمدبن‌فارس (1404ق)، معجم مقاییس اللغة، قم: مکتب الاعلام الاسلامی‏، ج4.
  6. ابن‌نوبخت، ابواسحاق ابراهیم (1363)، الیاقوت، چاپ شده در: جمال‌الدین حسن‌بن‌یوسف حلی، انوار الملکوت فی شرح الیاقوت، قم: الشریف الرضی.
  7. ابوالقاسم‌زاده، مجید (1396)، معرفت‌شناسی اخلاق در اندیشه اسلامی، قم: مجمع عالی حکمت حوزه علمیه قم.
  8. استرآبادی، محمدجعفر (1382)، البراهین القاطعة فی شرح تجرید العقائد الساطعة، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، ج2.
  9. بحرانی، کمال‌الدین میثم (1406ق)، قواعد المرام فی علم الکلام، قم: مکتبة آیت‌الله المرعشی النجفی.
  10. بهمنیار، ابن‌مرزبان (1375)، التحصیل، تهران: دانشگاه تهران.
  11. جوادی آملی، عبدالله (1376)، حکمت نظری و عملی در نهج البلاغه، قم: اسراء.
  12. ــــــــــــــــــ (1381)، صورت و سیرت انسان در قرآن، قم: اسراء.
  13. ــــــــــــــــــ (1382)، سروش هدایت، ج2، قم: اسراء.
  14. ــــــــــــــــــ (1383)، توحید در قرآن، قم: اسراء.
  15. ــــــــــــــــــ (1384الف)، معرفت‌شناسی در قرآن، قم: اسراء.
  16. ــــــــــــــــــ (1384ب)، فطرت در قرآن، قم: اسراء.
  17. ــــــــــــــــــ (1384ج)، تبیین براهین اثبات خدا، قم: اسراء.
  18. ــــــــــــــــــ (1384د)، حیات حقیقی انسان در قرآن، قم: اسراء.
  19. ــــــــــــــــــ (1384هـ)، وحی و نبوت در قرآن، قم: اسراء.
  20. ــــــــــــــــــ (1385)، هدایت در قرآن، قم: اسراء.
  21. ــــــــــــــــــ (1386الف)، شریعت در آینه معرفت، قم: اسراء.
  22. ــــــــــــــــــ (1386ب)، سرچشمه اندیشه، قم: اسراء، ج1، 3ـ4.
  23. ــــــــــــــــــ (1386ج)، مراحل اخلاق در قرآن، قم: اسراء.
  24. ــــــــــــــــــ (1386د)، رحیق مختوم، قم: اسراء، ج1.
  25. ــــــــــــــــــ (1386هـ)، ادب فنای مقربان، قم: اسراء، ج10.
  26. ــــــــــــــــــ (1387الف)، دین‌شناسی، قم: اسراء.
  27. ــــــــــــــــــ (1387ب)، منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، قم: اسراء.
  28. ــــــــــــــــــ (1387ج)، مبادی اخلاق در قرآن، قم: اسراء.
  29. ــــــــــــــــــ (1387د)، تسنیم، قم: اسراء، ج11ـ12.
  30. ــــــــــــــــــ (1388الف)، حق و تکلیف در اسلام، قم: اسراء.
  31. ــــــــــــــــــ (1388ب)، شکوفایی عقل در پرتو نهضت حسینی، قم: اسراء.
  32. ــــــــــــــــــ (1388ج) زن در آینه جمال و جلال، قم: اسراء.
  33. ــــــــــــــــــ (1388د)، نسیم اندیشه، قم: اسراء، ج1.
  34. ــــــــــــــــــ (1388ز)، شمیم ولایت، قم: اسراء.
  35. ــــــــــــــــــ (1388هـ)، ادب فنای مقربان، قم: اسراء، ج3.
  36. ــــــــــــــــــ (1388و)، تسنیم، قم: اسراء، ج1، 7.
  37. ــــــــــــــــــ (1389الف)، تسنیم، قم: اسراء، ج2، 6، 13ـ14، 18، 20، 22.
  38. ــــــــــــــــــ (1389ب)، فلسفه حقوق بشر، قم: اسراء.
  39. ــــــــــــــــــ (1389ج)، تفسیر انسان به انسان، قم: اسراء.
  40. ــــــــــــــــــ (1389د)، انتظار بشر از دین، قم: اسراء.
  41. ــــــــــــــــــ (1389ز)، انسان از آغاز تا انجام، قم: اسراء.
  42. ــــــــــــــــــ (1389هـ)، آفاق اندیشه، قم: اسراء.
  43. ــــــــــــــــــ (1389و)، قرآن حکیم از منظر امام رضا (ع)، قم: اسراء.
  44. ــــــــــــــــــ (1390)، تسنیم، قم: اسراء، ج25.
  45. ــــــــــــــــــ (1391)، تسنیم، قم: اسراء، ج27.
  46. ــــــــــــــــــ (1392)، تسنیم، قم: اسراء، ج28ـ29، 31.
  47. ــــــــــــــــــ (1393)، تسنیم، قم: اسراء، ج32ـ33.
  48. ــــــــــــــــــ (1394)، تسنیم، قم: اسراء، ج26، 36، 37.
  49. ــــــــــــــــــ (1395)، تسنیم، قم: اسراء، ج39.
  50. ــــــــــــــــــ (1396الف)، رحیق مختوم، قم: اسراء، ج20.
  51. ــــــــــــــــــ (1396ب)، تسنیم، قم: اسراء، ج42، 45.
  52. ــــــــــــــــــ (1397)، تسنیم، قم: اسراء، ج47.
  53. جوهرى، اسماعیل‌بن‌حماد (1376ق)، الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة، بیروت: دار العلم للملایین، ج2. ‏
  54. حلی، جمال‌الدین حسن‌بن‌یوسف (1982م)، نهج الحق و کشف الصدق، بیروت: دار الکتاب اللبنانی.
  55. ــــــــــــــــــــــــــــــــ (1371)، الجوهر النضید، قم: بیدار.
  56. ــــــــــــــــــــــــــــــــ (1382)، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، تعلیقه جعفر سبحانی، قم: مؤسسه امام صادق (ع).
  57. راغب اصفهانى، حسین‌بن‌محمد (1412ق)، مفردات ألفاظ القرآن‏، بیروت: دار القلم‏. ‏
  58. سبزواری، هادی‌بن‌محمد (1372)، شرح الأسماء الحسنی، تهران: دانشگاه تهران.
  59. سید مرتضی، علی‌بن‌حسین (1411ق)، الذخیرة فی علم الکلام، قم، مؤسسة النشر الاسلامی.
  60. سیوری حلّی، جمال‌الدین مقداد (فاضل مقداد) (1405ق)، ارشاد الطالبین الی نهج المسترشدین، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
  61. سیوطى، عبدالرحمن‌بن‌ابى‏بکر (1404ق)، الدر المنثور فى التفسیر بالمأثور، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشى نجفى (ره)، ج6.
  62. شبر، سید عبدالله (1424ق)، حق الیقین فی معرفة اصول الدین، قم: انوار الهدی.
  63. طباطبایی، سید محمدحسین (1390)، المیزان فی تفسیر القرآن‏، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏، ج20.
  64. طبرسى، فضل‌بن‌حسن (1372)‏، مجمع البیان فی تفسیر القرآن‏، تهران: ناصرخسرو، ج10.
  65. عضدالدین ایجى، عبدالرحمن‌بن‌احمد (1325ق)، شرح المواقف، قم، الشریف الرضی‏، ج8.
  66. فخر رازی، محمدبن‌عمر (1411ق)، المحصل، عمان: دار الرازی.
  67. فیاض لاهیجی، ملا عبدالرزاق (1364)، سرمایه ایمان، تهران: الزهرا.
  68. ـــــــــــــــــــــــــــ (1383)، گوهر مراد، چاپ اول، تهران: سایه.
  69. قمى، على‌بن‌ابراهیم (1363)، ‏تفسیر القمی‏، قم: دار الکتاب، ج2.
  70. قوشجی، علی‌بن‌محمد (بی‌تا)، شرح تجرید الاعتقاد، قم: منشورات رضی و بیدار.
  71. کلینى، محمدبن‌یعقوب (1407ق)‏، الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیة، ج1.
  72. مرتضى زبیدى، محمدبن‌محمد (1414ق)، تاج العروس من جواهر القاموس‏، بیروت: دار الفکر، ج7.
  73. مصباح یزدى، محمدتقی (1373)، دروس فلسفه اخلاق، تهران: اطلاعات.
  74. ــــــــــــــــــــــ (1384)، شرح برهان شفا، قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى‌ (ره)، ج1.
  75. ــــــــــــــــــــــ (1391)، اخلاق در قرآن، قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى‌ (ره)، ج3.
  76. ــــــــــــــــــــــ (1398الف)، آموزش فلسفه، قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى‌ (ره)، ج1.
  77. ــــــــــــــــــــــ (1398ب)، نقد و بررسی مکاتب اخلاقی، قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى‌ (ره).
  78. مطهری، مرتضی (1378)، مجموعه آثار، تهران: صدرا، ج3، 4، 6، 13، 15، 17، 20، 22و26.
  79. مظفر، محمدرضا (1423ق)، المنطق، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
  80. نصیرالدین طوسی، محمدبن‌محمد (1413ق)، رساله قواعد العقائد، لبنان: دار الغربة.