اخلاق وحیانی

اخلاق وحیانی

تبیین ماهیت اجتماعی "تربیت معنوی" در اسلام؛ بر اساس ابعاد اجتماعی عبادت در دیدگاه آیت الله جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران. ایران.
2 استادیار گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران. ایران.
چکیده
برای انسان مدرن، معنویت تا حد زیادی حالت فردگرایانه پیدا کرده است؛ به گونه‎ای که غالبا یک نیاز عاطفی و روان‎شناختی محسوب می‎شود و آرامش، عشق و شادی برای فرد به ارمغان می‎آورد. اما به نظر می‎رسد که تربیت معنوی در اسلام ماهیتی اجتماعی داشته‎باشد. در اسلام، با عنایت به اصالت معنویت، تمامی آموزه ها، در پی تقویت نگاه معنوی و پرورش معنویت در انسانهاست و هدف این است که انسان ها را متوجه جهان حقیقی و معنوی بکند؛ حتی آموزه هایی که ظاهرا در پی تنظیم امورات مادی انسان هاست. اما به طور ویژه، عبادات به معنای خاص که مستقیما ارتباط میان انسان و خداوند را شکل می دهند، از قوی ترین روش‎های تقویت معنویت محسوب می شوند و بخش زیادی از نیازهای معنوی را تامین می‎کنند. لذا از طریق تبیین ماهیت اجتماعی عبادات فردی، می‎توان ماهیت اجتماعی تربیت معنوی را بهتر درک نمود. هدف از انجام تحقیق حاضر، این است که نشان دهد بر اساس دیدگاه آیت‎الله جوادی‎آملی حتی عبادات  به اصطلاح فردی، مشحون از جنبه‎های اجتماعی هستند و در خصوصی‎ترین ارتباطات انسان با خدا نیز، آدمی با هویت جمعی نزد خداوند حاضر می‎شود. بر اساس تحلیل محتوای کیفی دو کتاب حکمت عبادات و  دانش و روش بندگی، هشت مولفه اصلی با تم اجتماعی برای عبادات به دست آمد: بودن با جمع، محبت و خیرخواهی عمومی و پیوندهای اجتماعی، حمایت مالی از قشر نیازمند جامعه، رذیلت‎زدایی اخلاقی- اجتماعی، تعامل اخلاقی اجتماعی، حق-گرایی و دفاع از حق و حقیقت، دفاع از کشور و بصیرت سیاسی و تلاش جهانی.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Explaining the social nature of "spiritual education" in Islam; Based on the social dimensions of worship In the view of Ayatollah Javadi Amoli

نویسندگان English

Fatemeh Vojdani 1
Fatemeh Alipoor 2
1 Associate Professor faculty of Theology and Religious Studies, Shahid Beheshti University,
2 Department of Educational Sciences, Farhangian University, P.O. Box 14665-889, Tehran, Iran
چکیده English

For modern man, spirituality has become individualistic to a great extent; and is often considered an emotional and psychological need and brings peace, love and happiness to a person. But it seems that spiritual education in Islam has a social nature. In Islam, with regard to the authenticity of spirituality, all teachings seek to cultivate spirituality in humans, and make humans aware of the real and spiritual world; even the teachings related to physical affairs of humans. But in particular, worships in a special sense that directly form the man-God relationship, are considered to be one of the strongest methods of strengthening spirituality and they provide a large part of spiritual needs. Therefore, through explaining the social nature of individual worship, the social nature of spiritual education can be better understood. The purpose of the present research is to show that according to Ayatollah Javadi Amoli's view, even individual acts of worship are charged with social aspects, and in the most private relationships between man and God, a person comes to God with a collective identity. Based on qualitative content analysis of the two books Hikmat Ibadat and Danesh and Ravesh Bandagi, eight main components with a social theme for worship were obtained: being with the crowd, general love and benevolence and social ties, financial support for the needy section of the society, moral-social elimination of vice, social moral interaction, rightism and defending the right. and truth, defense of the country and political insight and global effort.

کلیدواژه‌ها English

spiritual education
worship
social dimensions of worship
Ayatollah Javadi Amoli
  1. قرآن کریم.
  2. نهجالبلاغه.
  3. اعظم آزاده، منصوره؛ توکلی، عاصفه (1386). فردگرایی، جمع‎گرایی و دین‎داری. مطالعات فرهنگی ارتباطات. 3 (9).
  4. آذربایجانی، مسعود (1396). تربیت و رشد معنوی در دوره نوجوانی، تهران: نشر الگوی پیشرفت.
  5. ارباب‎زایی، مریم (1396). بررسی تطبیقی عبادت از دیدگاه آیتالله جوادیآملی و ابنتیمیه. پایان‎نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه سیستان و بلوچستان.
  6. انتظامی بیان، نرگس؛ احقر، قدسی (1394). تبیین ماهیت تربیت معنوی و راهبردهای تحقق آن در آموزه‌های قرآنی، اسلام و پژوهش‌های تربیتی، سال هفتم، بهار و تابستان 1394، شماره 1 (پیاپی 13).
  7. بحرانی، صدیقه؛ حقیقت، لاله؛ زمانی، زهره (1394) نوع رابطه انسان با خداوند از منظر مولوی، با نگاهی به روایت انواع عبادت از امام علی علیه‎السلام در نهج البلاغه، اندیشه دینی دانشگاه شیراز، 15 (1).
  8. پورسیاحی، فریده؛ بختیار، مریم؛ براتی، فرج‎الله (1401). حقیقت اسرار عبادات (نماز، ‌‌‌حج) از دیدگاه آیت‎الله جوادی‎آملی و مقایسه با دیدگاه امام خمینی (ره) و اعجاز معماری خانه کعبه به عنوان جلوه‎ای هنری از اسرار حج. هنر اسلامی، 19 (48).
  9. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1401). حقیقت اسرار عبادات (نماز، ‌‌‌حج) از دیدگاه آیت الله عبدالله جوادی آملی و مقایسه با دیدگاه علامه محمدحسین طباطبایی. پژوهشهای اعتقادی کلامی، 12 (48).
  10. پوریوسفی، حمید؛ فراستخواه، مقصود؛ تشکر، فاطمه (1393). شناخت میزان گرایش جوانان به معنویت‎های نوظهور و عوامل اجتماعی تاثیرگذار بر آن (دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال). فصلنامه تخصصی علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شوشتر، 8 (2)، پیاپی 25.
  11. تیموری، ابوالفضل؛ محمد جعفری، رسول (1400). بررسی برخی از وظایف عبادی فردی و اجتماعی کم توانان جسمی از منظر آیات و روایات. دین و سلامت، 9 (2).
  12. جوادی آملی، عبدالله (1377). فطرت. قم: اسراء.
  13. ــــــــــــــــــ (1379). صورت و سیرت انسان. قم: اسراء.
  14. ــــــــــــــــــ (1383). حکمت عبادات. قم: اسراء.
  15. ــــــــــــــــــ (1386). مراحل اخلاق در قرآن. قم: اسراء.
  16. ــــــــــــــــــ (1394). دانش و روش بندگی. قم: اسراء.
  17. ــــــــــــــــــ (1398). تسنیم، جلد 1. قم: اسراء.
  18. امام خمینی، روح‎الله (1392). ولایت فقیه. قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره) .
  19. دبیرخانۀ شورای عالی انقلاب فرهنگی (1390). مبانی نظری سند تحول بنیادین در نظام تعلیم وتربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران.
  20. داودی، محمد (1389). سیره تربیتی پیامبر صلیالله علیه و آله و اهل بیت علیهمالسلام. جلد دوم: تربیت دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  21. داودی، محمد؛ جزایری، سیدحمید؛ کنیزبانو، کنیزبانو (1400). اصول تربیت عبادی با تاکید بر قرآن و روایات. مطالعات فقه تربیتی، 8 (15).
  22. دشتی، محمدتقی؛ مهدی‎فر، محمد (1398). نقش نماز جماعت در جامعه‎پذیری سیاسی. فقه حکومتی، 4 (8).
  23. رضایی اصفهانی، محمدعلی؛ نجفی جزه‎ای، حمید (1395). تربیت عبادی از منظر قرآن. قرآن و علم. 14.
  24. رضوی، سیدمحمد عباس (1396). مراحل تربیتمعنوی (بررسی در قرآن و سنت)، پایان‎نامهکارشناسی ارشد، جامعه المصطفی العالمیه.
  25. سبحانی، جعفر (1391). توحید عبادی. کلام اسلامی، 21 (82).
  26. سعیدیان جزی، مریم (1396). دستاوردهای نماز برای سلامت معنوی و توسعه اجتماعی. پژوهشهای اجتماعی اسلامی، 23 (2)، پیاپی 113.
  27. سقای بی‎ریا، محمدناصر (1387). نقش معنویت در زندگی و میدان رزم. فصلنامه حصون. شماره 16.
  28. شجاری، مرتضی (1390). سعادت و رابطه آن با معرفت و عبادت از دیدگاه ابن سینا. پژوهشهای فلسفی، (8) 4.
  29. طالبان، محمدرضا (1391). ارزیابی تجربی نظریه محرومیت در تبیین دین‎داری. مطالعات اجتماعی ایران، 6 (1).
  30. صدوق، محمدبن‎علی (1397). عللالشرایع. قم: مومنین.
  31. عباس‎زاده، شهربانو (1393). نیازهایمعنویانسان در قرآن، پایان‎نامه کارشناسی‎‎ارشد معارف اسلامی،  دانشگاه تربیت ‌معلم، تهران.
  32. علی پور، فاطمه (1392). فلسفه عبادت انسان از منظر ابن سینا. حکمت سینوی، 17 (49).
  33. غلامی، نجفعلی؛ میراحمدی، منصور (1393). فقه فردی و فقه حکومتی بایسته‎ها و کاستی‎ها. سیاست متعالیه، 2 (4).
  34. فتحعلی، محمود؛ مصباح یزدی، محمدتقی؛ مجتبی، مصباح؛ یوسفیان، حسن (1390). فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: موسسه برهان.
  35. قهرمانی، علی (1401). درآمدی بر مفهوم شناسی معنویت انسان و جهان معنوی. خردورزی. 3 (12).
  36. کاوه، محمد (1401). مفهوم و جایگاه دعا از نظر تلمود و آیت‎الله جوادی‎آملی با تکیه بر تسنیم. پژوهشهای اعتقادی کلامی، 12 (48).
  37. کوثری، عباس (1400). آثار فردی و اجتماعی روزه. ره توشه. شماره 5.
  38. مرتضوی باباحیدری، سید رحمان (1392). فلسفه عبادت از دیدگاه ملاصدرا. معارف عقلی، 8 (2)، پیاپی 27.
  39. مشکینی، علی (بی تا). مصطلحات الفقه. بی جا. بی نا. (نرم افزار جامع فقه اهل بیت نسخه 2).
  40. مطهری، محمد لطیف (1399). رفق و مدارا در تربیت عبادی فرزندان. گفتمان فقه تربیتی. 12 (20).
  41. ملکی، حسن؛ شاملی، عباسعلی؛ شکراللهی، مهدی (1390). تربیت عبادی کودکان. اسلام و پژوهشهای تربیتی، 3 (1).
  42. Bożek, A.; Nowak, P. F.; and Blukacz, M. (2020). The Relationship between Spirituality, Health-Related Behavior, and Psychological Well-Being. Frontiers in Psychology, 11, 1997, 1-13.
  43. Gallegos, M. L.; and Segrin, C. (2019). Exploring the Mediating Role of Loneliness in the Relationship between Spirituality and Health: Implications for the Latino Health Paradox. Psychology of Religion and Spirituality, 11 (3) , 308.
  44. Hidemi, S.; and Yumi, M. (2020). Relationship between the Factors of Spirituality and Self-Esteem in Nurses Working in Palliative Care Wards: A Cross-Sectional Study in the Chugoku Region.
  45. Joseph, R. P.; Ainsworth, B. E.; Mathis, L.; Hooker, S. P.; and Keller, C. (2017). Incorporating Religion and Spirituality into the Design of Community-Based Physical Activity Programs for African-American Women: A Qualitative Inquiry. BMC Research Notes, 10 (1) , 506.
  46. Nurnainah, N.; Ismail, I.; and Wahyuni, W. (2020). The Relationship between Spirituality and Depression of Elderly in Elderly Social Service. Indonesian Journal of Global Health Research, 2 (2) , 183-190.
  47. McCann, E.; Donohue, G.; and Timmins, F. (2020). An Exploration of the Relationship between Spirituality, Religion and Mental Health among Youth Who Identify as LGBT+: A Systematic Literature Review. Journal of Religion and Health, 1-17.
  48. Oxford English Dictionary, (2006) , Sixth edition, Oxford New York, Oxford University Press
  49. Sharif, S. P.; and Ong, F. S. (2019). Education Moderates the Relationship between Spirituality with Quality of Life and Stress among Malay Muslim Women with Breast Cancer. Journal of Religion and Health, 58 (4) , 1060-1071.