اخلاق وحیانی

اخلاق وحیانی

دلایل هنجارین «ایثار و ازخودگذشتگی» در اخلاق وحیانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار پژوهشگاه قرآن و حدیث. قم. ایران.
چکیده
ایثار و ازخودگذشتگی از جمله مفاهیم و اصول اساسی در اخلاق اسلامی است که براساس آن، انسان با نادیده انگاشتن منافع شخصی، دیگری را بر خویشتن مقدم می‌کند. دلایل و تبیین‌های مختلفی برای ایثارگری می‌توان بیان کرد.در پژوهش حاضر کوشیده است که با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه به قرآن و حدیث، دلایل هنجاری و وجه ارزشمندی ایثار را تبیین کنیم و به این پرسش بپردازیم که از منظر اخلاق ماثور، چرا انسان باید برای دیگران از منافع شخصی خویش بگذرد. آیا دلایل نتیجه‌گرایانه‌‌ای وجود دارد یا وظایف و فضایلی هستند که انسان را به ایثارگری می‌رسانند در پاسخ به این پرسش؛ بر اساس نظریه‌ها و دسته‌بندی‌های رایج اخلاق هنجاری این مسئله، ارزیابی و تحلیل شده است. ارزیابی‌ و تحلیل آیات و روایات نشان می‌دهد که در اخلاق نقلی، دلیل واحدی برای ایثارگری نیست بلکه دلایل متفاوتی برای ایثارگری وجود دارد. در برخی موارد، ایثارگری به دلایل نتیجه‌گرایانه است.عامل به دنبال کسب منافعی است که این ایثارگری در مواردی از جمله کسب منافع اخروی ارزشمند است. در مواردی نیز ایثارگری به دلایل وظایف‌گرایانه مانند اقتضای امرالهی یا عقل است. در مواردی نیز می‌توان گفت که منش و شخصیت ایثارگرایانه است که فرد ازخودگذشتگی می‌کند و پروای دیگران را دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The normative reasons of "sacrifice" in revealed ethics

نویسنده English

Mohammad Amin Khansari
Assistant professor at Qom Qur'an and Hadith Research Institute. Iran. Qom.
چکیده English

Social upbringing of children, especially in face-to-face interaction, is one of the expectations that has been taken into consideration in different ways in Islamic teachings. The basic question is, what are the benefits of social education of children, especially in face-to-face interaction with others, and what are the most important effects of social education focused on face-to-face interaction? This article analyzes and explains the benefits of social education of children with the descriptive-analytical processing method, and especially explains the effects of social education that focuses on face-to-face interaction. By reflecting on Quranic and hadith teachings, it can be claimed that social education of society members and especially children is a social necessity and one of the important duties of parents is social education of children. Social education of children, especially in relation to face-to-face interaction with members of the society, facilitates social relations, increases social capital, increases the sense of empathy and intimacy, improves social status, increases mutual trust and reduces socio-cultural conflicts.

کلیدواژه‌ها English

Islamic ethics
moral ethics
normative ethics
sacrifice
selflessness
  1. قرآن کریم.
  2. ابن مسکویه، احمد بن محمد (1426 هـ . ق)، تهذیب الأخلاق و تطهیر الأعراق، طلیعة النور، [بی جا].
  3. ابن فارس، احمد بن فارس، و هارون، عبد السلام محمد‌ (۱۴۰۴)، معجم مقاییس اللغة، ۶ ج. قم ایران، مکتب الإعلام الإسلامی، مرکز النشر.
  4. ابن‌بابویه، محمد بن علی (۱۴۰۰)، أمالی الصدوق بیروت، لبنان: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
  5. آقاجمال خوانساری، محمد بن حسین، محدث، جلال‌الدین، علی بن ابی طالب7، امام اول، و آمدی، عبدالواحد بن محمد (۱۳۶۶)، شرح غرر الحکم (خوانساری). ۷ ج. تهران - ایران: دانشگاه تهران. مؤسسه انتشارات و چاپ.
  6. حر عاملی، محمد بن حسن (1409)، وسایل الشیعه، قم مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
  7. حسین حسینی شاه عبدالعظیمی (1363)، تفسیر اثنی عشری، تهران: انتشارات میقات، چاپ اول.
  8. خلیل بن احمد، آل‌عصفور، محسن، مخزومی، مهدی، و سامرائی، ابراهیم (۱۴۰۹)، العین. ۹ ج. قم - ایران: مؤسسة دار الهجرة.
  9. غزالی، محمد بن محمد، (بی‎تا) إحیاء علوم الدین، دار الکتاب العربی، [بی جا].
  10. فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، (1417 هـ . ق.) المحجة البیضاء، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامی، قم ـ ایران.
  11. محمدی ری‌شهری، محمد، (1391 هـ .ش) دانشنامه قرآن و حدیث، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث. سازمان چاپ و نشر، قم - ایران.
  12. لاودن. روبرت. بی (1392)، «اخلاق فضیلت»، در دانشنامه فلسفهاخلاق. ترجمهٔ و تدوین انشاءاللّه رحمتی، تهران: نشر سوفیا.
  13. فرانکنا. ویلیام. کی (1389)، فلسفهاخلاق. ترجمه هادی صادقی، قم: کتاب طه.
  14. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (1410)، غرر الحکم و درر الکلم، قم: دار الکتاب الإسلامی.
  15. محمدی ری شهری، محمد (1389)، میزان الحکمه، قم: موسسه علمی فرهنگی دار الحدیث.
  16. طبرسی، فضل بن حسن (1372)، مجمع البیان فى تفسیر القرآن‏، تهران، انتشارات ناصر خسرو.
  17. فخر رازى، محمد بن عمر (1420)، مفاتیح الغیب‏، بیروت، دار احیاء التراث العربی‏.
  18. مغنیه، محمد جواد (1424)، تفسیر الکاشف‏، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
  19. بیضاوى، عبد الله بن عمر (1418)، أنوار التنزیل و أسرار التأویل‏، بیروت، دار احیاء التراث العربى‏.
  20. خطیب، عبدالکریم، (بی‌تا)، التفسیر القرآنی للقرآن، بیروت، دارالفکر العربی.
  21. طباطبایی، محمد حسین، (1417)، المیزان فی تفسیرالقرآن، قم، انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه، قم.
  22. صادقی، هادی؛ خوانساری، محمد امین (1395)، دیگرگروی اخلاقی: منظری قرآنی، مجله پژوهش نامه اخلاق، ش 32.
  23. طیب سید عبدالحسین (1378)، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، جلد 17 - صفحه 319، تهران: انتشارات اسلام، چاپ دوم.
  24. نراقی، مهدی بن ابی ذر (بی تا)، جامع السعادات، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، بیروت ـ لبنان.
  25. نراقی، احمد بن محمدمهدی (1378)، معراج السعادة، هجرت، قم ـ ایران.
  26. نیگل، تامس (1392)، «فلسفهاخلاق»، دانشنامه فلسفهاخلاق. ترجمهٔ و تدوین انشاءاللّه رحمتی، تهران: نشر سوفیا.
  27. ورام بن أبی فراس، مسعود بن عیسی (1410)، مجموعة ورّام قم، چاپ: اول.
  28. هولمز. رابرت. آل. (1385)، مبانی فلسفهاخلاق. چاپ سوم، ترجمهٔ مسعود علیا، تهران: ققنوس.
  29. هورکا. تامس (1392)، «اخلاق غایت گرایانه»، دانشنامه فلسفه اخلاق، ترجمه و تدوین انشاءاللّه رحمتی، تهران: نشر سوفیا.