اخلاق وحیانی

اخلاق وحیانی

تحلیل مضمون مبانی اسلامی احساس حقارت از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
زینب پورکاویان 1
زهرا صرفی 2
محمد صادق شجاعی 3
1 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
3 استادیار گروه روان شناسی پژوهشگاه بین‌المللی المصطفی، قم، ایران.
10.22034/ethics.2024.455364.1970
چکیده
برای انسان حکم ارزشی‌ای مهم‌تر از داوری درباره‌ی خویش نیست و احساس حقارت فرد ذیل چنین داوری‌هایی قرار می‌گیرد. گرچه این اصطلاح توسط اندیشمندان متعددی بررسی شده است، اما در تعریف آن اختلاف‌نظر قابل توجهی وجود ندارد. این مفهوم، گستره‌ی نفوذ زیادی در ابعاد مختلف زندگی بشر دارد؛ از کاربرد آن در امور تبلیغی-تجاری و کاریکاتور تا اثر سوء آن بر روان افراد. این گستره‌ بیانگر اهمیت و ضرورت پرداختن به این مفهوم است. پژوهش حاضر با هدف دستیابی به دیدگاه صحیح اسلام درباره احساس حقارت، به تحلیل مبانی اسلامی این مفهوم در آثار آیت‌الله جوادی آملی به‌عنوان اندیشمند اسلامی معاصر پرداخته و با استفاده از روش تحلیل مضمون به این سؤال پاسخ داده است که مضامین حاصل از مبانی اسلامی احساس حقارت از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی چگونه است؟ بررسی‌ها نشان‌دهنده‌ی دو سنخ از احساس حقارت است. مضمون فراگیر احساس حقارت ممدوح، یعنی احساس حقارت در برابر خداوند و در نفس خود که شامل مضامین سازمان‌دهنده: عامل (معرفت خداوند و قرب به خداوند) و اثر (قرب به خداوند، رشد و کمال فردی و عزت نزد دیگران) است و مضمون فراگیر احساس حقارت مذموم که در ابتدا به دو مضمون فرعی فردی و اجتماعی-ملی تقسیم می‌شود. بعد فردی آن شامل مضامین سازمان‌دهنده: عامل (سرکوب استعداد و نام حقیرانه)، اثر (معنوی، اجتماعی) و راهکار (باورهای دینی و سیاست‌گذاری اجتماعی) می‌شود.
کلیدواژه‌ها
"؛ آیت الله جوادی آملی"؛ احساس حقارت"؛ تحلیل مضمون"؛ مبانی اسلامی"؛ ممدوح"؛
"؛ مذموم"

موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of the theme of the Islamic foundations of feeling inferior from the point of view of Ayatollah Javadi Amoli

نویسندگان English

Zeinab Poorkavian 1
Zahra Sarfi 2
Mohammadsadeq Shojaei 3
1 Doctoral student Department of Quranic Studies and Hadith, Faculty of Theology, Alzahra University, Tehran, Iran
2 Assistant professor. Department of Quranic Studies and Hadith, Faculty of Theology, Alzahra University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor of Psychology, Mustafa International Research Institute, Qom, Iran.
چکیده English

For a human, there is no value judgment more important than judgment about oneself, and the feeling of inferiority of a person is subject to such judgments. Although this term has been examined by many thinkers, there is no significant difference of opinion in its definition. This concept has a wide range of influence in different dimensions of human life; From its use in propaganda-commercial affairs and caricature to its bad effect on people's psyche. This range shows the importance and necessity of dealing with this concept. With the aim of attaining the correct view of Islam about the feeling of inferiority, the present study has analyzed the Islamic foundations of this concept in the works of Ayatollah Javadi Amoli has answered the question that the themes resulting from the Islamic foundations of the feeling of inferiority How is Amoli from Ayatollah Javadi's point of view? Studies show two types of feelings of inferiority. The overarching theme of the feeling of inferiority, that is, the feeling of inferiority in front of God and in oneself, which includes the organizing themes: agent (knowledge of God and closeness to God) and effect (closeness to God, personal growth and perfection, and honor in the eyes of others) and the overarching theme The feeling of reprehensible inferiority, which is initially divided into two sub-themes, individual and socio-national. Its individual dimension includes organizing themes: agent (suppression of talent and humble name), effect (spiritual, social) and solution (religious beliefs and social policy).

کلیدواژه‌ها English

Ayatollah Javadi Amoli
Feeling inferiority complex؛ Theme analysis؛ Islamic fundamentals؛ Mamdouh
Mazmoom
  1. قرآن کریم.
  2. نهج‌البلاغه.
  3. صحیفه سجادیه.
  4. ابن‌فارس، احمد بن فارس (1404ق). معجم مقاییس اللغة، محقق/ مصحح: عبدالسلام محمد هارون، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
  5. ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان‌العرب، بیروت: دار صادر، سوم.
  6. ازهری، محمد بن احمد (1421ق). تهذیب اللغة، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  7. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن‌محمد (1410). غررالحکم و دررالکلم، مصحح/محقق: سید مهدی رجایی، قم: دار الکتاب الاسلامی.
  8. جوادی آملی، عبدالله (1382ش). سروش هدایت، تنظیم: حسین اشرافی، قم: اسراء، ج2.
  9. ــــــــــــــــــ (1388ش). جرعه‎ای از صهبای حج (ب)، محقق: حسن واعظی محمدی، قم: اسراء.
  10. ـــــــــــــــــ (1384ش). حماسه و عرفان، محقق: محمد صفایی، قم: اسراء، هشتم.
  11. ـــــــــــــــــ (1387ش). تسنیم، محقق: سعید بندعلی، قم: اسراء، دوم، ج11.
  12. ـــــــــــــــــ (1387ش). تفسیر موضوعی قرآن کریم (سیره رسول اکرم)، محقق: حسن واعظی محمدی، پنجم، ج9.
  13. ـــــــــــــــــ (1387ش). نسبت میان دین و دنیا (ب)، محقق: علیرضا روغنی موفق، قم: اسراء، پنجم.
  14. ــــــــــــــــــ (1387ش). ولایت در قرآن (الف)، محقق: مصطفی پور، قم: اسراء، پنجم.
  15. ــــــــــــــــــ (1388ش). تسنیم، محقق: حسن واعظی محمدی، قم: اسراء، چهارم، ج7.
  16. ــــــــــــــــــ (1388ش). تسنیم، محقق:محمدحسین الهیزاده، قم: اسراء، دوم، ج12.
  17. ــــــــــــــــــ (1388ش). زن در آینه جلال و جمال (الف)، محقق: محمود لطیفی، قم: اسراء، نوزدهم.
  18. ــــــــــــــــــ (1388ش)، ادب فنای مقربان، محقق: محمد صفایی، قم: اسراء، پنجم، ج3.
  19. ــــــــــــــــــ (1389ش). تسنیم، محقق: احمد قدسی، قم: اسراء، پنجم، ج5.
  20. ــــــــــــــــــ (1389ش). تسنیم، محقق: حسین اشرفی، روحالله رزقی، قم: اسراء، دوم، ج18.
  21. ــــــــــــــــــ (1389ش). تسنیم، محقق: علی اسلامی، قم: اسراء، ج2.
  22. ــــــــــــــــــ (1389ش). رازهای نماز، محقق: حسین شفیعی، قم: اسراء، شانزدهم.
  23. ــــــــــــــــــ (1393ش). تحریر رساله الولایه، محقق: عباس فتحیه، قم: اسراء، ج2.
  24. ــــــــــــــــــ (1393ش). تسنیم، محقق: محمد فراهانی، حسین اشرفی، قم: اسراء، ج33.
  25. ــــــــــــــــــ (1394ش). بر بال اعتکاف (ب)، محقق: یدالله مقدسی، سید کمال الدین عمادی، قم: اسراء، دوم.
  26. ــــــــــــــــــ (1394ش). تسنیم، محقق: محمدصفایی، قم: اسراء، ج36.
  27. ــــــــــــــــــ (1394ش). دانش و روش بندگی (الف)، محقق: محمد محرابی، قم: اسراء.
  28. ــــــــــــــــــ (1396ش). تسنیم، محقق: محسن حکیمی، حسین شفیعی، حسین اشرافی، قم: اسراء، ج42.
  29. ــــــــــــــــــ (1396ش). مفاتیح الحیاة، محقق: محمدحسین فلاحزاده، یدالله مقدسی، سیدکمال الدین عمادی، قم: اسراء.
  30. ــــــــــــــــــ (1397ش). سروش هدایت، تنظیم: جعفر آریایی، قم: اسراء، ج9.
  31. ــــــــــــــــــ (1386ش). تفسیر موضوعی قرآن کریم (مراحل اخلاق در قرآن)، محقق: علی اسلامی، قم: اسراء، هفتم، ج11.
  32. ــــــــــــــــــ (1385ش). سرچشم اندیشه، محقق: عباس رحیمیان محقق، قم: اسراء، پنجم، ج2.
  33. ـــــــــــــــــ (1384ش). تفسیر موضوعی قرآن کریم (حیات حقیقی انسان در قرآن)، محقق: غلامعلی امین دین، قم: اسراء، دوم، ج15.
  34. جوهری، اسماعیل بن حماد (1376ق). الصحاح، محقق/ مصحح: احمد عبدالغفور عطار، بیروت: دارالعلم للملایین.
  35. خرکوشی نیشابوری، عبد الملک (1971م). تهذیب الاسرار فی اصول التصوّف، بیروت، لبنان.
  36. خطیب، مهدی (1396ش). تبیین مفهومی و فرایندی استعداد بر اساس منابع اسلامی، پژوهشنامه روان‌شناسی اسلامی، دوره3، شماره 7، ص. 45-58.
  37. ربر، آرتوراس (1390ش). فرهنگ روانشناسی (توصیفی). مترجمان: کرمی، یوسف و دیگران. تهران: رشد.
  38. شیخ حر عاملی، محمدبن حسن (1409ق). وسائل‌الشیعه، محقق/مصحح: مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
  39. طباطبایی، محمد حسین (1390ق). المیزان فی تفسیرالقرآن. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، نرم‌افزار جامع‌التفاسیر.
  40. عابدی جعفری، حسن، تسلیمی، محمدسعید، فقیهی، ابوالحسن، شیخ‌زاده، محمد. (1390). تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی. اندیشه مدیریت راهبردی، دوره5، شماره2، 151-198.
  41. عسکری، حسن‌بن عبدالله (1400ق). الفروق فی اللغة، بیروت: دار الافاق الجدیدة.
  42. عفیفی، ابوالعلاء (1376ش). ملامتیه، صوفیه و فتوت، مترجم: نصرالله فروهر، تهران: انتشارات الهام.
  43. فراهیدی، خلیل بن احمد (1409ق). کتاب العین، قم: نشر هجرت، دوم.
  44. کلینی، محمد بن یعقوب (1307ق). الکافی، محقق/مصحح: علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دار الکتب الاسلامیة، چهارم.
  45. کمالی، یحیی (1397ش). روش‌شناسی تحلیل مضمون و کاربرد آن در مطالعات سیاست‌گذاری عمومی. فصلنامه علمی- پژوهشی سیاست‌گذاری عمومی، دوره4، شماره2، 189-208.
  46. متقی هندی، علاءالدین علی (بی‌تا). کنزل‌العمال فی سنن الاقوال و الافعال، مصحح: شیخ صفوة السقاء، بی‌جا: مؤسسة الرسالة، ج16.
  47. مصباح یزدی، محمدتقی (1398ش). اخلاق در قرآن، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، دهم ج1.
  48. مصطفوی، حسن (1430ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، بیروت-قاهره-لندن: دارالکتب العلمیة- مرکز نشرآثار علامه مصطفوی، سوم.
  49. مطهری، مرتضی (1390ش). فلسفه اخلاق، تهران: صدرا، سی‌وپنجم.
  50. مکارم شیرازی (1386ش). پیام امام امیرالمؤمنین علیه السلام، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  51. نراقی، ملامحمدمهدی (بی‌تا). جامع السعادات، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، چهارم.
  52. Adler, Alfred (1952). What Life Should Mean to You. London
  53. American Psychological Association (2007). APA Dictionary of Psychology.
  54. Brachfeld, Oliver (1951). Inferiority feelings: In the individual and the group, Routledge
  55. Branden, Nathaniel (2001). The Psychology of Self-esteem, San Francisco: Jossey-bass.
  56. Corsini, Raymond J (1999). The Dictionary of Psychology.
  57. Dovchin, Sender (2020). Psychological Damages of Linguistic Racism and International Students in Australia, International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 1-15.
  58. Hu, Yue (2014). The Impact of Cultural Cring on Consumer Behavior in China, University of Rhode Island.
  59. Lamberson, Katie A, Wester, Kelly L (2018). Feelings of Inferiority: a First Attempt to Define the Construct Empirically, The Journal of Individual Psychology, 74 (2) , 172-187.
  60. Li, Jiajian, Jia, Shuxin, Wang, Li Shen, Zhang, Mingming, Chen, Shunsen (2023). Relationships Among Inferiority Feelings, Fear of Negative Evaluation and Social Anxiety in Chinese Junior High School Students, Frontiers in Psychology, 1-9.
  61. Wallerstein, Harvey (1967). A Dictionary of Psychology.
  62. Wolman, Benjamin B (1973). Dictionary of Behavioral Science, Macmillan

.

اخلاق وحیانی
دوره 14، شماره 2 - شماره پیاپی 31
تابستان 1403
صفحه 149-176