اخلاق وحیانی

اخلاق وحیانی

رویکردی به انگیزش اخلاقی درآیات وروایات از منظر روانشناسی اخلاق دینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی. دانشگاه تهران. تهران. ایران.
2 دانشیار گروه اخلاق دانشگاه تهران. تهران. ایران.
3 استادیار گروه اخلاق دانشگاه تهران، تهران. ایران.
4 استاد دانشکده معارف واندیشه اسلامی دانشگاه تهران، تهران. ایران.
چکیده
انسان در ذات خودش وبه لحاظ فطری انگیزه بر انجام رفتار اخلاقی دارد.اما چرا انسانها در برخی موقعیت ها انگیزه بررفتارهای اخلاقی ندارند؟ویا حتی انگیزه بر رفتار غیر اخلاقی دارند.ودچار بی پروایی وشرارت می شوند. همین مسأله در آموزه‌های اخلاقی دین هم وجود دارد.سؤال اصلی مقاله این است که«چرا افراد متدین ویا مدعی دین داری با علم به الزامات اخلاقی دین، انگیزه برای انجام فعل اخلاقی ندارند؟». ویا گاهی برخلاف دستورات اخلاقی دین عمل می‌کنند. بنابراین چه نسبتی بین باورهای دینی معطوف به گزاره‌های اخلاقی وانگیزش اخلاقی وجود دارد؟ از آنجائیکه مفهوم «انگیزش» و نظریه های مربوط به آن در«روان شناسی» مورد بحث قرار می گیرد ومفهوم«انگیزش اخلاقی»در«روانشناسی اخلاق »از مباحث مهم وکلیدی است. به همین جهت این مقاله با روش توصیفی، تحلیلی درصدد تبیین عوامل وموانع «انگیزش اخلاقی» از منظر نویی موسوم به «روانشناسی اخلاق دینی» با استناد به برخی آیات وروایات است .حاصل ونتیجه اینکه، عوامل درونی مانند«ضعف اراده»،«ضعف ایمان»و«بی تقوایی» وغلبه«امیال وغرایز»و«عدم آگاهی» وغفلت، موانع انگیزش اخلاقی است.همچنین عوامل بیرونی مانند خانواده،نظام تربیتی وآموزشی جامعه،ارتباطات اجتماعی حقیقی ومجازی ورفتارهای حکومت، مؤثر در انگیزش اخلاقی افراد هستند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

An approach to moral motivation in verses and narratives from the perspective of religious ethics psychology

نویسندگان English

Javad Ghaffari 1
Behrouz Mohammadi Monfared 2
Vahid Vahed Javan 3
Ali Asgari Yazdi 4
1 Doctoral student of Tehran University of Islamic Studies.
2 Associate Professor, Department of Ethics, University of Tehran. Tehran. Iran.
3 Assistant Professor of Ethics Department, University of Tehran, Tehran. Iran.
4 Professor, School of Islamic Studies and Thought, University of Tehran, Tehran. Iran.
چکیده English

Humans in their nature and innately have the motivation to perform moral behavior. But why do people not have the motivation to behave morally in some situations? Or even have the motivation to behave immorally. They become careless and evil. The same problem exists in the moral teachings of religion. The main question of the article is, "Why do religious people or those who claim to be religious, knowing the moral requirements of religion, do not have the motivation to perform moral actions?". Or sometimes they act against the moral orders of religion. So what is the relationship between religious beliefs aimed at moral propositions and moral motivation? Since the concept of "motivation" and related theories are discussed in "psychology" and the concept of "moral motivation" is one of the important and key topics in "moral psychology". For this reason, this article with a descriptive and analytical method tries to explain the factors and obstacles of "moral motivation" from a new perspective called "psychology of religious ethics" by referring to some verses and narrations. The result is that internal factors such as "weakness of will", "Faith" and "irreligiousness" and overcoming "desires and instincts" and "lack of awareness" and carelessness are obstacles to moral motivation. Also, external factors such as family, education and training system of society, real and virtual social relations and government behavior are effective in moral motivation of people.

کلیدواژه‌ها English

Motivation
moral motivation
psychology of ethics
psychology of religious ethics
  1. قرآن کریم.
  2. نهج البلاغه-صبحی الصالح، نشر دارالهجره، قم.
  3. ادواردز پل و ام. بورچرت؛ 1392؛ دانشنامه فلسفه اخلاق، ترجمه وتدوین انشاءالله رحمتی، تهران، نشرسوفیا .
  4. اسلامی محمدتقی و (دیگران)؛ اخلاق کاربردی، چالش ها وپژوهش‎های نوین در اخلاق عملی؛ قم پژوهشگاه علوم وفرهنگ اسلامی؛ 1386.
  5. خدایاری فرد محمد، مسعودآذربایجانی، روح الله شهابی، درآمدی بر مبانی روانشناسی اسلامی، تهران، دانشگاه تهران موسسه انتشارات، 1400
  6. دهقان، رحیم (1396)، بررسی تطبیقی ابعاد انگیزش اخلاقی دراندیشه علامه طباطبایی و فینیس، مجله اخلاق وحیانی، سال پنجم، شماره (12).
  7. سیدقریشی ماریه؛ اخلاق عقلی وفلسفی (اخلاق ارسطویی)؛ قم، دفترنشر معارف؛ 1394.
  8. شجاعی، محمدصادق (1397)، روان شناسی درقرآن وحدیث (2جلد)، قم، پژوهشگاه حوزه ودانشگاه.
  9. علیا مسعود؛ 1391؛ فرهنگ توصیفی فلسفه اخلاق، (تالیف وترجمه)، تهران؛ موسسه پژوهشی حکمت وفلسفه ایران وانتشارات هرمس، تهران.
  10. علیزاده، مهدی (1394) تبیین ضعف اخلاقی در دو رویکرد افلاطونی و ارسطویی با تأکید بر آموزه‌های اخلاقی قرآن کریم؛ (رساله دکتری)، دانشکده مطالعات اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی قم.
  11. کریمی، محمدرضا و محمد کاویانی و حسن بوسلیکی، (1399) عوامل شناختی انگیزش اخلاقی قرآن کریم مبتنی بر منبع انگیزش نفی ناهماهنگ شناختی؛ مجله روانشناسی ودین، شماره (50).
  12. کلینى، 1365، الکافی، 8 جلد، دار الکتب الإسلامیة تهران.
  13. گورمن تام، 1387؛ انگیزش، برانگیختن قوه ابتکار، ترغیب به عمل، دستیابی به هدف؛ ترجمه سیناقربانلو، تهران نشر مبلغان.
  14. متقی، علی بن حسام‌الدین، تصحیح وتنظیم دمیاطی، محمود عمر. ۱۴۱۹–۱۹۹۸. کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال. ۱۶ ج. بیروت - لبنان: دار الکتب العلمیة.
  15. مجلسى، محمدباقر؛ 1404، بحار الأنوار، 110 جلد، مؤسسة الوفاء بیروت - لبنان
  16. محدث نورى، 1408، مستدرک الوسائل، 18 جلد، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
  17. مظاهری، محمدعلی، عباس پسندیده با همکاری منصوره سادات صادقی، 1389، مثلث ایمان (الگوی رابطه انسان با خدا)؛ قم؛ نشر دارالحدیث.
  18. موسوی اصل، سیدمهدی ودیگران (1395)، روان شناسی اخلاق، قم، پژوهشگاه حوزه ودانشگاه.
  19. وجدانی، فاطمه، (1395)، تدوین الگوی منابع انگیزش اخلاقی در قرآن (بر اساس کتاب تفسیرالمیزان)؛ مجله علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، شماره (7).
  20. وندان بوس، گری آر؛ 1391؛ فرهنگ توصیفی انجمن روانشناسی امریکا (APA)؛ هماهنگ کننده طرح حسن احدی؛ مشاورطرح فرهاد جمهری؛ گروه مترجمین، تهران، نشر ارس.