اخلاق وحیانی

اخلاق وحیانی

مبانی سلوکِ اخلاقی ابوذر برپایۀ روایاتِ او

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
عباس‌علی گرزین 1
حامد خانی (فرهنگ مهروش) 2
محمدعلی خالدیان 3
1 دانش‌جوی دکتری علوم قرآن و حدیث، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران.
2 دانشیار گروه الهیات، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران.
3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران.
10.22034/ethics.2024.198287
چکیده
از میان صحابۀ پیامبر (ص) ابوذَرِ غِفاری از آن‌ها ست که جریان‌های فکری مختلفِ جهانِ اسلام در سده‌های متمادی به روایات و گفتارهای اخلاقی او توجه نشان داده‌اند. می‌توان در آثار منسوب به وی احکامِ مختلفی دربارۀ سلوکِ اخلاقی فردی و اجتماعی بازدید. مطالعۀ کنونی با هدفِ بازشناسی آن بخش از اندیشه‌های اخلاقی بازتابیده در روایاتِ منسوب به او صورت می‌گیرد که به سلوکِ فردی و ذهنیِ او مربوط است؛ اَبعاد و جوانبی از سلوک اخلاقی که حتی اگر ارتباطاتِ اجتماعی فرد نیز منقطع شود استمرار می‌توانند یافت. می‌خواهیم دریابیم برپایۀ روایاتِ منسوب به ابوذر و با فرضِ اَصالتِ آن‌ها ابوذر چه سلوکِ فکری‌ای را ترویج می‌کند. به این منظور با استقصاء روایاتِ بازمانده از ابوذر و بازخوانی نگرش‌های هستی‌شناسانه و انسان‌شناسانۀ بازتابیده در آن‌ها به بازشناسی تصویری خواهیم پرداخت که این روایت‌ها از خیرِ اعلیٰ برای انسان و راه دست‌یابی به آن بازمی‌نُمایانند. آن‌گاه شیوه‌ای را که در این روایت‌ها برای سلوکِ فردی بر اساس مبانی یادشده تجویز می‌شود بازخواهیم شناخت. چنین مطالعه‌ای ما را می‌تواند با تصویری که از ابوذرِ نُمادین در حافظۀ تاریخی مسلمانان شکل گرفته است آشنا کند. نسبت شخصیت ابوذرِ تاریخی با این تصویر، خاستگاهِ اندیشه‌های ابوذر تاریخی و نسبت اندیشه‌های وی با دیگر صحابه را باید موضوع مطالعاتِ دیگر دانست. فرضیۀ مطالعۀ کنونی آن است که ابوذرِ نُمادین سلوکِ فکری زاهدانه‌ای برپایۀ مراقبه، ایمان، حزن و حکمت‌جویی را ترویج می‌کند.
کلیدواژه‌ها
ابوذر غفاری
تاریخ اندیشۀ اخلاقی
اخلاق اسلامی
حزن
زهد

موضوعات

عنوان مقاله English

Abū Dharr Al-Ghifārī's Intellectual Conduct and Its Foundations: An Analysis Based on Islamic Traditions

نویسندگان English

Abbas Ali Gorzin 1
Hāmed Khāni (Farhang Mehrvash) 2
Mohammad Ali Khaledian 3
1 PHD student of Qurʾān and Ḥadith Sciences, Gorgan Branch, Islamic Azad University, Gorgan, Iran.
2 Associate Professor in Islamic Theology, Gorgan Branch, Islamic Azad University, Gorgan, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Gorgan Branch, Islamic Azad University, Gorgan, Iran.
چکیده English

Abū Dharr Al-Ghifārī, a companion of Prophet Muhammad, has been a focal point for various intellectual movements within the Islamic world across many centuries. His traditions and moral sayings have been extensively explored, particularly in the context of personal and social ethics. This study aims to delve into the moral thought reflected in the narrations attributed to Abū Dharr, with a focus on his personal and intellectual conduct—specifically, the dimensions of moral behavior that persist even when social ties are severed. Assuming the authenticity of these narrations, this study seeks to discern the nature of intellectual conduct that Abū Dharr espoused. Through an analysis of the extant narratives and a reevaluation of the ontological and anthropological perspectives they present, we aim to elucidate the portrayal of the ultimate good for humanity and the means to attain it. The study further endeavors to deduce the guidelines for individual conduct as prescribed in these narrations. Our findings offer insights into the symbolic representation of Abū Dharr in the collective memory of Muslims. The correlation between the historical figure of Abū Dharr and this symbolic image, as well as the origins of his musings and their relation to the thoughts of his fellow Companions, are topics reserved for subsequent research.

کلیدواژه‌ها English

Abū Dharr Al-Ghifārī
Moral Thought History
Islamic Morality
Al-Ḥuzn
Asceticism
  1. قرآن کریم.
  2. ابن‌ابی‌حاتم، عبدالرحمان بن محمد (بی‌تا)، التفسیر، به کوشش اسعد محمد طیب، المکتبة العصریه، صیدا.
  3. ابن‌ابی‌دنیا، عبدالله (1420)، الزهد، دار ابن‌کثیر، دمشق.
  4. ـــــــــــــــ (1413)، ذم الغیبة والنمیمه، به کوشش بشیر محمد عیون، دارالبیان/ مکتبة المؤید، دمشق/ ریاض.
  5. ـــــــــــــــ (1417)، قصر الامل، به کوشش محمد خیر رمضان یوسف، دار ابن‌حزم، بیروت.
  6. ـــــــــــــــ (1418)، کلام اللیالی والایام، به کوشش محمد خیر رمضان یوسف، دار ابن‌حزم، بیروت.
  7. ابن‌ابی‌شیبه، عبدالله بن محمد (1403)، الایمان، المکتب الاسلامی، بیروت.
  8. ـــــــــــــــ (1409)، المصنف، به کوشش سعید محمد لحّام، دارالفکر، بیروت.
  9. ابن‌ابی‌عاصم، احمد بن عمرو (1411)، الآحاد والمثانی، به کوش باسم فیصل احمد جوابره، دارالرایه، ریاض.
  10. ــــــــــــــــــــــــــ (1408)، الزهد، به کوشش عبدالعلی عبدالحمید حامد، دارالریان للتراث ، قاهره.
  11. ابن‌اعثم، احمد (1411)، الفتوح، به کوشش علی شیری، دارالاضواء، بیروت.
  12. ابن‌اعرابی، احمد بن محمد (1408)، الزهد وصفة الزاهدین، به کوشش مجدی فتحی سید، دارالصحابه، طنطا.
  13. ابن‌بابویه، محمد بن علی (1417)، الامالی، بعثت، قم.
  14. ـــــــــــــــــــــ (1403)، الخصال، به کوشش علی‌اکبر غفاری، جامعۀ مدرسین، قم.
  15. ـــــــــــــــــــــ (1404)، من لا یحضره الفقیه، به کوشش علی‌اکبر غفاری، جامعۀ مدرسین، قم.
  16. ابن‌حبان، محمد (1414)، الصحیح، به کوشش شعیب الارنؤوط، مؤسسة الرساله، بیروت.
  17. ابن‌راهویه، اسحاق (1423)، المسند، به کوشش محمد مختار ضرار مفتی، دارالکتاب العربی، بیروت.
  18. ابن‌زنجویه، حُمَید بن مَخلَد (1406)، الاموال، به کوشش شاکر ذیب فیاض، مرکز الملک فیصل، ریاض.
  19. ابن‌سعد، محمد (1968)، الطبقات، به کوشش احسان عباس، دار صادر، بیروت.
  20. ابن‌شاهین، عمر بن احمد (1424)، الترغیب، به کوشش محمد حسن محمد، دارالکتب العلمیه، بیروت.
  21. ابن‌شبه، ابوزید عمر (1410)، تاریخ المدینه، به کوشش فهیم محمد شلتوت، دارالفکر، قم.
  22. ابن‌طاووس، علی بن موسی (1413)، الیقین، جزائری، قم.
  23. ابن‌طهمان، ابراهیم (1403)، المشیخه، به کوشش محمد طاهر مالک، مجمع اللغة العربیه، دمشق.
  24. ابن‌عبدالبر، یوسف بن عبدالله (1412)، الاستیعاب، به کوشش علی محمد بجاوی، دارالجیل، بیروت.
  25. ابن‌عبدالحکم، عبدالرحمان بن عبدالله (1416)، فتوح مصر و اخبارها، به کوشش محمد حجیری، دارالفکر، بیروت.
  26. ابن‌عساکر، علی بن حسن (1415)، تاریخ دمشق، به کوشش علی شیری، دارالفکر، بیروت.
  27. ابن‌قیم‌جوزیه، محمد بن ابی‌بکر (1411)، اِعلام المُوَقِّعین، به کوشش محمد عبدالسلام ابراهیم، دارالکتب العلمیه، بیروت.
  28. ابن‌ماجه، محمد بن یزید (بی‌تا)، السنن، به کوشش محمد فؤاد عبدالباقی، دارالفکر، بیروت.
  29. ابن‌مبارک، عبدالله (1419)، الزهد، به کوشش حبیب‌الرحمان اعظمی، دارالکتب العلمیه، بیروت.
  30. ــــــــــــــــ (1407)، المسند، به کوشش صبحی سامرائی، مکتبة المعارف، ریاض.
  31. ــــــــــــــــ (1972)، الجهاد، به کوشش نزیه حماد، الدار التونسیه، تونس.
  32. ابن‌مقفع، عبدالله (بی‌تا)، الادب الصغیر، به کوشش وائل بن حافظ بن خلف، دار ابن‌قیم، اسکندریه.
  33. ابوالشیخ اصفهانی، عبدالله بن محمد (1402)، الامثال فی الحدیث النبوی، الدار السلفیه، بمبئی.
  34. ابوالفتوح رازی، حسین بن علی (1371)، التفسیر، به کوشش محمدجعفر یاحقی و محمدمهدی ناصح، بنیاد پژوهش‌های رضوی، مشهد.
  35. ابوبکر مروزی، احمد بن محمد (1426)، اخبار الشیوخ واخلاقهم، به کوشش عامر حسن صبری، دارالبشائر الاسلامیه، بیروت.
  36. ابوطالب مکی، محمد بن علی (1426)، قوت القلوب، به کوشش عاصم ابراهیم کیالی، دارالکتب العلمیه، بیروت.
  37. ابوعبید قاسم بن سلام (1384)، غریب الحدیث، به کوشش محمد عبدالمعید خان، دارالکتاب العربی، بیروت.
  38. ابوعبیده معمر بن مثنی (1358)، الخیل، دائرةالمعارف العثمانیه، حیدرآباد دکن.
  39. ابونعیم‌ اصفهانی‌، احمد بن عبدالله (1351)، حلیة الاولیاء، مطبعة السعادة، قاهره.
  40. احمد بن حنبل (1420)، الزهد، دار الکتب العلمیه، بیروت.
  41. ـــــــــــــ (1421)، المسند، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، مؤسسة الرساله، بیروت.
  42. ـــــــــــــ (1997)، الورع، به کوشش سمیر امین زُهیری، دارالصمیعی، ریاض.
  43. اسدالسنه، اسد بن موسی (1413)، الزهد، به کوشش ابواسحاق حوینی، قاهره، مکتبة التوعیة الاسلامیه.
  44. اشتید، کریستوفر (1998)، «لوگوس» (مقالۀ تألیف‌شده برای دائرةالمعارف فلسفی راتلج)، ترجمۀ حجت پویان (1384)، معارف، شمارۀ 62، آبان 1384ش، ص. 124-130.
  45. اعوانی، غلام‌رضا (1377)، «اخلاق»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، به کوشش کاظم موسوی بجنوردی و دیگران، جلد هفتم، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران.
  46. بحرانی، هاشم بن سلیمان (بی‌تا)، البرهان، بعثت، قم.
  47. بخاری، محمد بن اسماعیل (1406)، الادب المفرد، مؤسسة الکتب الثقافیة، بیروت.
  48. ــــــــــــــــــــــــ (1398)، التاریخ‌ الکبیر، چاپ‌خانۀ دائرةالمعارف النظامیه، حیدرآباد دکن‌.
  49. ــــــــــــــــــــــــ (1315)، الصحیح، دار الطباعه، استانبول.
  50. برقی، احمد بن محمد (1370)، المحاسن، به کوشش جلال الدین محدث ارموی، اسلامیه، تهران.
  51. بزار، احمد بن عمرو (1409)، المسند، به کوشش محفوظ‌الرحمان زین‌الله و دیگران، مکتبة العلوم والحکم، مدینه.
  52. بقی بن مخلد (1413)، الحوض والکوثر، به کوشش عبدالقادر محمد عطا صوفی، مکتبة العلوم والحکم، مدینه.
  53. بلاذری، احمد (1974)، انساب الاشراف، به کوشش محمد باقر محمودی، اعلمی، بیروت.
  54. بیهقی، احمد بن حسین (بی‌تا)، السنن الکبری، دارالفکر، بیروت.
  55. ـــــــــــــــــــــ (1410)، شعب الایمان، به کوشش محمد سعید بسیونی زغلول، دارالکتب العلمیه، بیروت.
  56. پاکتچی، احمد (1391)، «حدیث»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، جلد بیستم، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران.
  57. ترمذی، محمد بن عیسی (1403)، السنن، به کوشش عبدالوهاب عبداللطیف، دارالفکر، بیروت.
  58. ثعلبی، احمد بن محمد (1422)، الکشف والبیان، به کوشش ابومحمد بن عاشور، دار احیاء التراث العربی، بیروت.
  59. جاحظ، عمرو بن بحر (1968)، البیان والتبیین، به کوشش فوزی عطوی، دار صعب، بیروت.
  60. ــــــــــــــــــــ(1384)، الرسائل، به کوشش عبدالسلام محمد هارون، مکتبة الخانجی، قاهره.
  61. جوادی آملی، عبدالله (1396 الف)، تفسیر آیات 51-60 سورۀ مریم، آرشیو دروس خارج تفسیر آیةالله العظمی عبدالله جوادی آملی در سال 1388-1389ش، نشر دیجیتالی اصفهان، مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیۀ اصفهان، قابل‌دست‌رسی در پایگاه اینترنتی مدرسۀ فقاهت[1]، دست‌رسی در 15 خردادماه 1403ش.
  62. ـــــــــــــــــ (1396 ب)، تفسیر آیات 1-6 سورۀ جاثیه، آرشیو دروس خارج تفسیر آیةالله العظمی عبدالله جوادی آملی در سال 1394-1395ش، نشر دیجیتالی اصفهان، مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیۀ اصفهان، قابل‌دست‌رسی در پایگاه اینترنتی مدرسۀ فقاهت، دست‌رسی در 15 خردادماه 1403ش.
  63. حارث محاسبی (1992)، المکاسب، به کوشش نور سعید، دارالفکر، بیروت.
  64. حاکم‌ نیشابوری، محمد بن عبدالله (1990)، المستدرک‌، دارالکتب العلمیه، بیروت.
  65. حربی، ابراهیم بن اسحاق (بی‌تا)، غریب الحدیث، به کوشش سلیمان ابراهیم عایر، دارالمدینه، جده.
  66. حجاج، احمد بن محمد (1426)، اخبار الشیوخ واخلاقهم، به کوشش عامر حسن صبری، دار البشائر الاسلامیه، بیروت.
  67. حمیدی، عبدالله بن زبیر (1409)، المسند، به کوشش حبیب‌الرحمان اعظمی، دارالکتب العلمیه، بیروت.
  68. خطیب بغدادی، احمد بن علی (1417)، تاریخ بغداد، به کوشش مصطفی عبد القادر عطا، دارالکتب العلمیه، بیروت.
  69. دارمی‌، عبدالله‌ بن عبدالرحمان (1349)، السنن‌، مطبعة الاعتدال، دمشق.
  70. دارمی، عثمان بن سعید (1995)، الرد علی الجهمیه، به کوشش بدر عبدالله بدر، دار ابن‌اثیر، کویت.
  71. ـــــــــــــــــــــ (1433)، النقض، به کوشش ابوعاصم شوّامی، المکتبة الاسلامیه، قاهره.
  72. دمیری، محمد بن موسی (1422)، حیاة الحیوان، دارالکتب العلمیه، بیروت.
  73. دولابی، محمد بن احمد (1421)، الکنی والاسماء، به کوشش ابوقتیبه محمد فاریابی، دار ابن‌حزم، بیروت.
  74. دیلمی، حسن بن محمد (1374)، ارشاد القلوب، شریف رضی، قم.
  75. ذهبی‌، محمد بن احمد (1413)، سیر اعلام النبلاء، به کوشش شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، مؤسسه الرساله، بیروت.
  76. راوندی، سعید بن هبه الله (1407)، الدعوات، مدرسۀ امام مهدی:، قم.
  77. رسائل اخوان الصفاء (1376)، دار صادر، بیروت.
  78. سعید بن منصور (1982)، السنن، به کوشش حبیب‌الرحمان اعظمی، الدار السلفیه، بمبئی.
  79. سمرقندی، نصر بن محمد (بی‌تا)، التفسیر، به کوشش محمود مطرجی، دار الفکر، بیروت.
  80. ـــــــــــــــــــــ (1421)، تنبیه الغافلین، به کوشش یوسف علی بدیوی، دار ابن‌کثیر، بیروت/ دمشق.
  81. سمعانی، منصور بن محمد (1418)، التفسیر، به کوشش یاسر بن ابراهیم و غنیم بن عباس، دارالوطن، ریاض.
  82. سیف بن عمر (1391)، وقعة الجمل، به کوشش احمد راتب عرموش، دارالنفائس، بیروت.
  83. شهید اول، محمد بن مکی (1412)، البیان، چاپ‌خانۀ صدر، قم.
  84. شیبانی، محمدبن حسن (1400)، الکسب، به کوشش سهیل زکار، عبدالهادی حرصونی، دمشق.
  85. صنعانی، عبدالرزاق بن همّام (1403)، المصنف، به کوشش حبیب‌الرحمان اعظمی، المکتب الاسلامی، بیروت.
  86. ـــــــــــــــــــــ (1410)، تفسیر القرآن، به کوشش مصطفی مسلم محمد، مکتبة الرشد، ریاض.
  87. ضبی، محمد بن فضیل (1999)، الدعاء، به کوشش عبدالعزیز سلیمان بعیمی، مکتبة الرشید، ریاض.
  88. طبرانی، سلیمان بن احمد (1413)، الدعاء، به کوشش مصطفی عبدالقادر عطا، دارالکتب العلمیه، بیروت.
  89. ـــــــــــــــــــــ (1403)، المعجم الکبیر، به کوشش حمدی بن عبدالمجید سلفی، مکتبة العلوم و الحکم، موصل.
  90. ـــــــــــــــــــــ (1417)، طرق حدیث من کذب علی، به کوشش محمد بن حسن غماری، دارالبشائر الاسلامیه، بیروت.
  91. طبرانی، سلیمان بن احمد (1409)، مکارم الاخلاق، دارالکتب العلمیه، بیروت.
  92. طبرسی، حسن بن فضل (1392)، مکارم الاخلاق، منشورات الشریف الرضی، بی جا.
  93. طبرسی، فضل بن حسن (1415)، مجمع البیان، اعلمی، بیروت.
  94. طبری، محمد بن جریر (1403)، التاریخ، اعلمی، بیروت.
  95. ـــــــــــــــــــــ (1415)، جامع البیان، به کوشش خلیل میس و صدقی جمیل عطار، دارالفکر، بیروت.
  96. طوسی، محمد بن حسن (1414)، الامالی، دارالثقافه، قم.
  97. طیالسی، سلیمان بن داوود (1321)، المسند، به کوشش ابوالحسن و عبدالملک محمد شریف‌الدین فللی، مطبعة دائرة المعارف النظامیه، حیدرآباد دکن.
  98. عاصم بن حُمَیدِ حَنّاط (1405)، «الاصل»، الاصول الستة عشر، شبستری، قم.
  99. عبد بن حمید (1408)، المسند، به کوشش صبحی سامرائی و محمود محمد صعیدی، مکتبة السنه، قاهره.
  100. عجلی، عبدالرحمان بن احمد (1415)، فضائل القرآن وتلاوته، به کوشش عامر حسن صبری، دارالبشائر الاسلامیه، بیروت.
  101. عَقَبه، بَگُم و دیگران (1397)، «کارکرد قلب در قرآن کریم»، مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، شمارۀ 4، سال 2، ص. 1-22.
  102. ــــــــــــــــــ (1398)، «تبارشناسی انگارۀ قرآنی قلب»، پژوهش‌نامۀ تفسیر و زبان قرآن، بهار و تابستان، سال چهاردهم، ص. 77-94.
  103. علایلی، عبدالله عثمان (1948)، مقدمه بر ابوذر الغفاری اول ثائر فی الاسلام قدری قلعجی، دارالعلم للملائین، بیروت.
  104. غزالی، محمد (بی‌تا)، احیاء علوم الدین، دار الکتاب العربی، بیروت.
  105. فتال نیشابوری (بی‌تا)، روضه الواعظین، به کوشش محمدمهدی خرسان، شریف رضی، قم.
  106. فرات بن ابراهیم کوفی (1410)، التفسیر، به کوشش محمد کاظم، وزارت ارشاد، تهران.
  107. فریابی، جعفر بن محمد (1997)، القدر، به کوشش عبدالله بن حمد منصور، اضواء السلف، ریاض.
  108. قمی، علی بن ابراهیم (1387-1386)، التفسیر، به کوشش طیب موسوی جزائری، مکتبة الهدی، نجف.
  109. کاشی، فتح‌الله بن شکرالله (1333)، منهج الصادقین، انتشارات علمی، تهران.
  110. کراجکی، محمد بن علی (1369)، کنز الفوائد، چ سنگی، کتاب‌خانۀ مصطفوی، قم.
  111. کرمانی،‌حرب بن اسماعیل (1422)، المسائل (بخش اخیر: از کتاب النکاح تا پایان اثر)، پایان‌نامۀ دکتری فایز بن احمد حابس، دانشگاه ام‌القری
  112. کشی، محمد بن عمر (1404)، معرفة الرجال، اختیار شیخ طوسی، به کوشش مهدی رجائی، آل‌البیت، قم.
  113. کلینی، محمد بن یعقوب (1363)، الکافی، به کوشش علی اکبر غفاری، اسلامیه، تهران.
  114. کوفی، محمد بن سلیمان (1412)، مناقب امیرالمؤمنین، به کوشش محمدباقر محمودی، مجمع احیاء الثقافة الاسلامیه، قم.
  115. گذشته، ناصر (1378)، «ابوذر غفاری»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، جلد پنجم، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران.
  116. مالک بن انس (1425)، الموطأ، به کوشش محمد مصطفی اعظمی، مؤسسة زائد بن سلطان آل نهیان، ابوظبی.
  117. مجاعة بن زبیر (1423)، رساله‌ای در حدیث حاوی روایات سَرِیّ بن سهل از وی، مجموع فیه ثلاث رسائل حدیثیه، به کوشش عامر حسن صبری، دارالبشائر الاسلامیه، بیروت.
  118. مروزی، محمد بن نصر (1406)، تعظیم قدر الصلاة، به کوشش عبدالرحمان عبدالجبار فریوایی، مکتبة الدار، مدینه.
  119. مسلم بن حجاج (بی‌تا)، الصحیح، به کوشش محمد فؤاد عبدالباقی، دار احیاء التراث العربی، بیروت.
  120. معافی بن عمران موصلی (1420)، الزهد، به کوشش عامر حسن صبری، دارالبشائر الاسلامیه، بیروت.
  121. معمر بن راشد ازدی (1403)، الجامع، روایت عبدالرزاق صنعانی،ضمن مصنف صنعانی، به کوشش حبیب‌الرحمان اعظمی (افست چاپ حیدرآباد دکن)، المکتب الاسلامی، بیروت.
  122. مفید، محمد بن محمد (1993)، الامالی، به کوشش علی‌اکبر غفاری، دارالمفید، بیروت.
  123. مقاتل بن سلیمان (1423)، التفسیر، به کوشش عبدالله محمود شحاته، دار احیاء التراث، بیروت.
  124. مهروش، فرهنگ (1393)، «اندیشۀ اخلاقی ابن‌مسعود»، پژوهش‌نامۀ اخلاق، شمارۀ 24، سال هفتم، ص. 143-162.
  125. ــــــــــــــــ (1401)، «اندیشۀ اخلاقی صحابه: ضرورت، امکان و روش بازشناسی»، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، سال نوزدهم، پیاپی 56، شمارۀ 4، ص. 137-157.
  126. مهروش، فرهنگ و دیگران (1401)، «تبیین فضای صدور روایات دربارۀ اسم اعظم برپایۀ مطالعۀ تاریخ انگاره از عصر نزول تا تثبیت باور»، مطالعات قرآن و حدیث، سال 15، پیاپی 30، شمارۀ 2، ص. 91-90.
  127. نسائی، احمد بن شعیب (1421)، السنن الکبری، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، مؤسسة الرساله، بیروت.
  128. ــــــــــــــــــــ (1406)، المجتبی الصحیح من السنن، المکتبة التجاریة الکبری، قاهره.
  129. نعیم بن حماد مروزی (1412)، الفتن، به کوشش سمیر امین زهیری، مکتبة التوحید، قاهره.
  130. نویری، احمد بن عبدالوهاب (بی‌تا)، نهایة الارب، وزارة الثقافة و الارشاد القومی، قاهره.
  131. وکیع بن جراح (1404)، الزهد، به کوشش عبدالرحمان عبدالجبار فریوایی، مکتبه الدار، مدینه.
  132. هَنَّاد بن سَرِی (1406)، الزهد، به کوشش عبد الرحمان عبدالجبار فریوایی، دارالخلفاء للکتاب الاسلامی، کویت.
  133. هیثمی، علی بن ابی‌بکر (1988)، مجمع الزوائد ومنبع الفوائد، دارالکتب العلمیه، بیروت.
  134. Pierosara, Silvia (2016), “Which ontology behind narrative ethics?”, Ethics and Ontology: The Moral Phenomenology of Charles Taylor (extended abstracts of articles presented to the Conference of Ethics and Ontology), University of Antwerp, 10-11 June 2016.
  135. Taylor, Charles (2003), “Ethics and Ontology”, The Journal of Philosophy, Vol. 100, No. 6, pp. 305-320.

 

[1]. https://www.ghbook.ir.