دین و اخلاق، مقایسۀ رویکرد کرکگور و اشاعره

نویسنده

استادیار دانشگاه ادیان و مذاهب.

چکیده

از نظر کرکگور، اخلاق در مرحلۀ دینی ـ که سومین مرحله از مراحل زندگی است ـ محقق می‌شود و مؤلفۀ اصلی آن، تسلیم در برابر امر مطلق دین است. ارزش‌های عام، کلی و عقلی در اخلاق، اعتباری ندارند. اخلاق از نظر اشاعره با مؤلفۀ حسن و قبح و تکلیف دینی، الاهی و شرعی، از حسن و قبح و تکلیف ذاتی و عقلی، دوری می‌‌‌جوید. از این رو، در اخلاق کرکگور و نیز در اخلاق اشاعره، عقل جایگاهی به منزلۀ معیار اخلاق، معرفت اخلاقی، الزام اخلاقی و انگیزش اخلاقی ندارد؛ و این مراتب، کاملاً در اختیار دین است. این مقاله ضمن نشان دادن اخلاق دینی کرکگور و اشاعره، اختلاف‌های آن‌ها را نیز در این رویکرد مشترک بیان می‌‌‌کند. اشاعره از بدو امر، دلالت و حکم اخلاقی را از دین می‌گیرند؛ اما کرکگور در اصل برای عقل، دلالت و حکم قائل است، اما امر مطلقِ دین، باعث می‌شود دلالت و حکم عقل به تعلیق درآید؛ همچنین بر خلاف آن‌که کرکگور مفاهیم ارزشی و الزامی اخلاق را با عقل درمی‌‌‌یابد، اخلاق اشاعره، حتی در ساحت معنا و مفاهیم اخلاقی نیز به دین وابسته است.    

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Religion and Ethics: a Comparison between Kierkegaard’s Approach and the Asharites’ Approach

نویسنده [English]

  • Na’eemeh Poormohammadi
چکیده [English]

According to Søren Kierkegaard, ethics happens at the religious stage, which is the third stage of life, and its fundamental element is submissiveness to the categorical imperatives of the religion. Moreover, general, common and intellectual values are totally irrelevant in ethics. Further, based on the Asharites’ standpoint, ethics is characterized by the element of good and evil and by the religious, divine and legal duties, as opposed to the good and evil and the inherent and intellectual duties. Hence, neither in Kierkegaard’s standpoint on ethics nor in that of Asharites does intellect play the role of the ethical criterion, ethical knowledge, ethical duty or ethical motivation, and these stages all belong to religion. The present paper aims at reviewing the religious ethics of Kierkegaard as well as that of Asharites and will also explain their differences in their common approach. While the Asharites initially derive the ethical indications and rules from religion, Kierkegaard basically believes in the indication and the rule of intellect; however, the categorical imperative of the religion causes the indication and the rules of intellect to be suspended. Furthermore, contrary to Kierkegaard who derives the valued and necessary concepts of ethics from intellect, the Asharites’ version of ethics is dependent upon religion even in the domains of ethical meanings and concepts.    

کلیدواژه‌ها [English]

  • Intellect
  • Ethics
  • Kierkegaard
  • Asharites

##ابن فورک، محمد بن حسن(1425)، مقالات الشیخ ابی‌الحسن الاشعری امام اهل السنة، مکتبة الثقافة الدینیة. ##

احمدیان ، عبدالله (1381ش)، سیر تحلیلی کلام اهل سنت از حسن بصری تا ابوالحسن اشعری، نشر احسان. ##

اشعری، ابوالحسن(1408)، اللمع فی الرد علی اهل الزیغ و البدع، دار لبنان للطباعة و النشر. ##

اشعری، ابوالحسن ، (بی تا)، اصول اهل السنة و الجماعة (رسالة اهل الثَغْر)، المکتبة الازهریة للتراث. ##

امید، مسعود (1377ش)، «باید و نباید و حسن و قبح»، مجلۀ خردنامۀ صدرا، تابستان 77، شماره دوازدهم. ##

ایجی، عضدالدین (بی تا)، المواقف فی علم الکلام، عالم الکتب. ##

ایمان‌پور، منصور (1385)، «تحلیل و ارزیابی حسن و قبح افعال اخلاقی در نزد معتزله و اشاعره»، فصلنامۀ علامه، زمستان 1385، شماره12. ##

آندرسن، سوزان لی(1385)، فلسفه کرکگور، ترجمه خشایار دیهیمی، طرح نو. ##

باقلانی، ابوبکر محمد بن طیب( بی تا)، التمهید فی الرد علی الملحدة المعطلة و الرافضة و الخوارج و المعتزلة، دار الفکر العربی. ##

باقلانی، ابوبکر محمد بن طیب ، (1407)، الانصاف فیما یجب اعتقاده و لایجوز الجهل به، بیروت، عالم الکتب. ##

بغدادی، عبدالقاهر(1401)، اصول الدین، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ دوم.

بغدادی، عبدالقاهر ، (بی تا)، تبصرة العوام، بی جا. ##

البیرنصری نادر(1975و1976م)، «ثورة الاشعری علی المعتزلة»، مجلة دراسات، کلیة التربیة لجامعة اللبنان، 1975و1976، شماره 1و2. ##

تفتازانی، سعدالدین( 1409ق)، شرح المقاصد، تعلیقه عبدالرحمن عمیره، عالم الکتب، ج4، ص 285. ##

جبلی (بی تا)، حاشیه بر شرح المواقف، بی جا. ##

جرجانی، علی بن محمد (1419)، شرح المواقف، دار الکتب العلمیة. ##

جوینی، عبدالملک (1422)، العقیدة النظامیة، بیروت، دارالسبیل الرّشاد و دارالنّفایس. ##

جوینی، عبدالملک ، (1407)، لمع الادلة فی قواعد عقاید اهل السنة و الجماعة، عالم الکتب، چاپ دوم. ##

جوینی، عبدالملک ، (1416)، کتاب الارشاد الی قواطع الادلة فی اصول الاعتقاد، مؤسسة الکتاب الثقافیة، چاپ دوم. ##

سابق صقّلی، ابوبکر(2008م)، کتاب الحدود الکلامیة و الفقهیة علی رأی اهل السنّة الاشعریة، تونس، دارالغرب الاسلامی. ##

شهرستانی، محمد بن عبدالکریم(1295)، الملل و النحل، بیروت. ##

غرابه، حموده (1973م)، ابوالحسن الاشعری، مجمع البحوث الاسلامیه. ##

فریتیهوف، براندت(1373)، کرکگور زندگی و آثار، ترجمۀ جاوید جهانشاهی، نشر پرسش. ##

الفیومی، محمد ابراهیم (1422)، شیخ اهل السنة و الجماعة الامام ابوالحسن الاشعری، تاریخ الفرق الاسلامیة السیاسی و الدینی، الکتاب الخامس، قاهره، دارالفکر العربی. ##

کرکگور، سورن (1385)، ترس و لرز، ترجمۀ عبدالکریم رشیدیان، نشر نی، چاپ پنجم. ##

مستعان، مهتاب (1376)، کرکگور متفکر عارف‌پیشه، نشر پرسش. ##

نسفی، ابوالمعین میمون بن محمد، (1990م)، تبصرة الادلة فی اصول الدین ، نشریات ریاسة الشئون الدینیة للجمهوریة الترکیة. ##

Delaney, Carol(2002), "Was Abraham Ethical? Should We Admire His Willingness to Sacrifice His Son", An Speech on 18 April 2002 as part of the Markkuld Ethics Center Lecture Series. ##

Evans ,C.Stephen (2004), Kierkegaard,s Ethics of Love,Divine commands& Moral Obligation, Oxford University press. ##

-------- ,  (1983), Kierkegaard,s »Fragments« and »Postscript« The Religious Philosophy of JohannesClimacus, Humanities Press International INC. ##

Greegan ,Charles.L(1993), "Kierkegaard: Eithers and Ors", Presented to Kierkegaard Consoltation. ##

Hannay, Alastair And Marino, Gordon .D (1998), Cambridge Companion to Kierkegaard, Cambridg University Press. ##

Kierkegaard (1849), The Lily Of The Field The Bird Of The Air: Three Devotional Discourses. ##

Kierkegaard, Soren ( 1850), Practice In Christianity. ##

Kierkegaard, Soren (1992), Concluding Unscientific postscript to Philosophical Fragment, trans. Howard v. Hong and Enda H.Hong Princeton University. ##

Kierkegaard, Soren (1849), The Sickness Unto Death:A Christian Psycological Exposition for Upbuilding And Awakening. ##

Kierkegaard, Soren (1843), Either/or: A Fragment of Life Containing A,s paper and B,s paper. ##

Kierkegaard, Soren, Stages On Lifes Way: studies by Various Persons, Compiled, Forwarded to the prees and published by Halarius Bookbinder. ##

MacIntyre, Alastair," Kierkegaard Soren AAbye", Encyclopedia of Philosophy.##