اخلاق و فرزانگی از منظر فارابی و کنفوسیوس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادىار دانشگاه اصفهان.

چکیده

تحقیق حاضر با مقایسه اخلاق و فرزانگی در دو نظام فلسفی فارابی و کنفوسیوس، به بررسی تحلیلی نقش و جایگاه اخلاق در این دو نظام پرداخته است. ابتدا هر یک از دو نظام فلسفی را با توجه به تأکیدهایشان بر مفاهیم اخلاقی خاص، بررسی کرده، سپس به نتیجه‌گیری پرداخته‌ام و شباهت‌ها و تمایزهای این دو نظام فلسفی را بررسی نموده‌ام. نظام فلسفی فارابی نظامی مبتنی بر حکومت «رئیس اول» است که از لحاظ کمالات عقلانی به عقل فعال متصل شده است و می‌تواند حقایقی را دریافت کند که سعادت انسان بر آن متوقف است و آن‌گاه می‌تواند مردم را به سوی آن هدایت کند. مدینهٔ فاضله تحت رهبری رئیس اول است که نبی یا فیلسوفی که به کمال عقلانی رسیده است فضایل اخلاقی را در جامعه گسترش می‌دهد، و با همکاری و همیاری افراد آن، به سعادت حقیقی خویش نایل می‌شود. نظام فلسفی کنفوسیوس، نظامی است تحت رهبری انسان فرزانه‌ای که به کمالات نظری و عملی نایل شده است و می‌تواند جامعهٔ انسانی را به سعادت برساند. هر دو نظام فلسفی، هدف خود را تربیت انسان و کمال او می‌دانند، هر دو نگرشی جامعه‌گرا دارند و اخلاق و سیاست را به هم پیوند می‌زنند. اما فارابی هدف از تربیت انسان در مدینهٔ فاضله را سعادت اخروی می‌داند،‌ در حالی که کنفوسیوس به سعادت دنیوی می‌اندیشد. نظام فلسفی فارابی، اتحاد فلسفه و دین را مطرح می‌کند؛ در حالی که نظام کنفوسیوسی نظامی عقلانی است. همچنین این دو نظام در نقش حاکم فرزانه در جامعه متفاوت هستند. فارابی مدینه‌ای را که هیچ گونه حاکم فرزانه در آن حاکم نباشد، «مدینهٔ جاهله» می‌داند که نمی‌تواند انسان را به کمال برساند؛ اما کنفوسیوس به هر حال برای حاکم فرزانه در جامعه نقش مثبتی قائل است.    

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Ethics and Sagacity in View of Farabi and Confucius

نویسنده [English]

  • Muhammad Ali Rostamiyan
چکیده [English]

This article attempts to compare the ethics and sagacity in Alpharabius and Confucian philosophical system and investigate the role and status of ethics in these two systems analytically. Each of the two systems with respect to their emphasis on certain ethical concepts and similarities and distinctions existing between them will be investigated in this article. Alpharabius philosophical system is based upon the ruling of the “First Ruler” whose intellectual perfection has been connected to the “Active Intellect” which enables him to get the facts upon which human's felicity based, in that way he can guide people toward it. The Ideal State (Utopia) is under the leadership of the First Ruler[1], in which the ruler is a prophet or a philosopher who has attained intellectual perfection, develops moral virtues in the society and gets his true felicity by the assistance and cooperation of its people. Confucian philosophical system is a system led by a sage man who has attained theoretical and practical perfection and can lead the human society to felicity. Both philosophical systems consider the training and perfection of human as their goal, both are community-oriented, and both integrate ethics and policy with each other. But Farabi holds that the final goal of human training in Utopia is attaining to other-worldly happiness, where as Confucius looking for terrestrial happiness. Alpharabius philosophical system is based on the union of philosophy and religion where as Confucian philosophical system is intellectual. In addition, these two systems have different view on the role of the wise ruler in the society. Farabi holds that the society in which there is no wise ruler is Ignorant State which cannot bring man to perfection but Confucius considers a wise ruler as having a positive role in the society not a key role.  
[1] . A prophet who is a legislator enacting laws.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Farabi
  • Confucius
  • Ethics
  • sagacity
  • Utopia
  • the first ruler
  • Jinn
  • Yi
  • Piety

##داوری اردکانی، رضا: (1382هـ.ش) فارابیفیلسوففرهنگ، تهران، نشر ساقی. ##

رستمیان، محمدعلی؛ و علی موحدیان عطار: (1386هـ.ش) درسنامهادیانشرقی، کتاب طه. ##

فارابی، ابونصر: (1995م) آراءاهلالمدینةالفاضلةومضاداتها، تدوین علی بو ملحم، بیروت، مکتبة الهلال. ##

ـــــــــــ: (1405هـ.ق) الجمعبینرأییالحکیمین، تدوین البیر نصری نادر، تهران، انتشارات الزهراء. ##

ـــــــــــ: (1408 هـ. ق) المنطقیاتللفارابی، تدوین محمدتقی دانش‏پژوه، قم، مکتبة آیة الله مرعشی نجفی. ##

ـــــــــــ: (1405 هـ. ق) فصوصالحکم، چاپ دوم، تدوین محمدحسن آل‏یاسین، قم، انتشارات بیدار. ##

ـــــــــــ : (1405 هـ. ق) فصولمنتزعه، تدوین فوزی نجار، تهران، مکتبة الزهراء. ##

ـــــــــــ : (1413هـ. ق) «کتابالتعلیقات» مجموعةالأعمالالفلسفیة، تدوین جعفر آل‌یاسین، بیروت، دار المناهل. ##

(1413هـ.ق) «کتابالتنبیهعلیسبیلالسعادة»مجموعةالأعمالالفلسفیة، تدوین جعفر آل‏یاسین، بیروت، دار المناهل. ##

ـــــــــــ : (1986م) کتابالحروف، بیروت، دار المشرق. ##

ـــــــــــ : (1991م) کتابالسیاسةالمدنیة، تدوین علی بو ملحم، بیروت، مکتبة الهلال. ##

ـــــــــــ : (1413 هـ. ق) «کتابتحصیلالسعادة» مجموعة  الأعمالالفلسفیة، تدوین جعفر آل‌یاسین، بیروت، دار المناهل. ##

نصر، سیدحسین: (1390) «چرافارابیرامعلمثانیخوانند؟» در مجموعهٔ فارابی‏شناسی (گزیده مقالات)، ترجمه میثم کرمی، تهران، حکمت. ##

هینلز، آر جان: (1384 هـ.ش) فرهنگادیانجهان، تدوین ع. پاشایی، گروه مترجمان، قم، انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب. ##

یو،لان، فانگ: (1380هـ.ش) تاریخفلسفهچین، ترجمه فرید جواهرکلام، تهران، نشر و پژوهش فرزان روز. ##

Berthrong, John H.and Evelyn Nagai Berthrong;. Confucianism; A short introduction. Oxford: One world, 2000. ##

Confucius. The sayigs of connfucius. translated  by James R. Ware. New York: Mentor, 1955. ##

Yao, Xinzhong. An introduction to Confucianism. Cambridge: Cambridge University Press,2000. ##