خوانشی اسلامی از فلسفة اخلاق یونان؛ نگاهی هرمنوتیکی به تهذیب الاخلاق مسکویه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد اندیشه سیاسی دانشگاه مفید.

2 استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس.

چکیده

چگونگی شکل‌گیری و تحول مفاهیم و انتقال آن به فرهنگ و تمدن دیگر، جسارتی سترگ در فهم اندیشه است. نوشتار پیش رو، متن «تهذیب الاخلاق» را برای بررسی انتخاب کرده، تا با نگاهی هرمنوتیکی (تفسیری)، از چگونگی تحول مفاهیم اخلاقی یونان، نحوۀ انتقال و برگردان آن به فرهنگ و اندیشۀ اسلامی، گزارشی فراهم آورد. پرسش این است: با توجه به شیوۀ هرمنوتیکی، فهم مفاهیم اخلاقی نزد مسکویه چگونه است؟ «تهذیب الاخلاق» متنی است که مفاهیم اخلاقی و بنیان‌های این مفهوم را در درون نظام زبانی ـ واژگانی خود جای داده است. تبار متن تهذیب الاخلاق را می‌توان در «اخلاق نیکوماخوسِ» ارسطو، به عنوان بینامتنیت[1] مسکویه، انگاشت. بنیاد‌های فلسفی ـ اخلاقی متن تهذیب الاخلاق نزد ارسطو و مسکویه یکسان نیست. پولیس (شهر ـ دولت)[2]، فرونسیس (عمل)[3]، ریطوریقا (سخنوری)[4]، پراکسیس (کنش)[5]و دیکه (عدالت)[6] مفاهیم کلیدی برای تبیین بنیان‌های فلسفۀ اخلاق نزد ارسطو است. در حالی که فضیلت، سعادت، خرد و مدنیت، مفاهیمی هستند که در نظام اخلاقی مسکویه برجسته‌اند. واژه‌ها به شکل یونانی آن نزد مسکویه حاضر نیست، اما مسکویه فهم و ترجمه‌ای از این مفاهیم بیان کرد که بنیان‌های اخلاق فلسفی را پی‌ریزی کرد. نوشتار پیش رو تلاشی است برای فهمِ تحولِ مفاهیمِ اخلاقی در حوزۀ فکر اسلامی؛ به منظور نشان دادن «امکان شکل‌گیری دانش فلسفی اخلاق» در اسلام دورۀ میانه.  
[1]. intertextuality [2]. Polis [3]. phronesis [4]. rhetoric [5]. praxis [6]. Dike

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Islamic View of Greek Moral Philosophy A Hermeneutic View of bin Meskawayh’s “Tahdhib Al Akhlaaq”

نویسندگان [English]

  • Mahdi Khazaaii 1
  • Mostafa Younesi 2
چکیده [English]

Realizing the manner in which concepts are formed, transformed and transferred to other cultures and civilizations is a great undertaking in understanding notions. The present paper seeks to study the book “Tahdhib Al Akhlaaq” so as to provide a report, through a hermeneutic (analytic) approach, with regard to the manner in which the Greek ethical concepts have been transferred and transformed into the Islamic culture and ideology. The question that is raised is that “considering the hermeneutic method, how is it possible to understand the ethical concepts as explained by bin Maskawayh?” Tahdhib Al Akhlaaq is a book which contains ethical concepts and the foundations of this concept in its lexical-linguistic system. The type of language used in Tahdhib Al Akhlaaq can be found in Aristotle’s Nicomachean Ethics which can be considered an intertextual characteristic of bin Maskawayh’s writing. The philosophical-ethical principles used by bin Maskawayh in the book “Tahdhib Al Akhlaaq” and the ones employed by Aristotle in his books are not the same. Concepts such as Polis (city-state), Phronesis (deed), Rhetoric (eloquence), Praxis (action), Dike (justice) are key concepts for the explanation of the principles of Aristotle’s moral philosophy.This is while issues such as virtue, felicity, wisdom, and civilization are the prominent concepts in bin Maskawayh’s ethical system. Though the Greek terminologies for these concepts have not been utilized by bin Maskawayh, he has presented the translation and conception of these concepts on which he has founded the foundations of philosophical ethics. The present paper is an attempt to understand the developments of ethical concepts in the area of Islamic ideology, in order to show the “possibility of the formation of the philosophical science of ethics” in the middle ages of Islam.    

کلیدواژه‌ها [English]

  • Aristotle
  • Ethics
  • Islam
  • Maskawayh
  • language
  • understanding
  • Hermeneutic
  • Greece

##انصاری، مسعود (1379)، هانا آرنت و نقد فلسفۀ سیاسی مدرن، نشر مرکز، تهران. ##

خراسانی، شرف‌الدین (1382)، نخستین فیلسوفان یونانی، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران. ##

دوکولانژ، فوستل (1369)، تاریخ تمدن قدیم، ترجمۀ نصرالله فلسفی، نشر تهران. ##

طباطبایی، سیدجواد (1383)، زوال اندیشه‌های سیاسی در ایران، نشر کویر، تهران. ##

کاسیرر، ارسنت (1378)، فلسفۀ صورت‌های سمبلیک، ترجمۀ یدالله موقن، انتشارات هرمس، تهران. ##

گراهام، آلن (1385)، بینامتنیت، ترجمۀ پیام یزدانجو، نشر مرکز، تهران. ##

مسکویه رازی، ابوعلی (1369)، تجارب الامم، ترجمۀ ابوالقاسم امامی، انتشارات سروش، تهران. ##

مسکویه رازی، ابوعلی ،  (1382)، جاودان خرد، ترجمۀ تقی‌الدین محمد شوشتری، انتشارات فرهنگ کاوش، تهران. ##

مسکویه رازی، ابوعلی ،  (1375)، کیمیای سعادت (ترجمۀ طهارة الاعراق)، میرزا ابوطالب زنجانی، مقدمه و تصحیح امامی، نشر نقطه، دفتر نشر میراث مکتوب، تهران. ##

مک‌اینتایر، السدر (1379)، تاریخچه فلسفه اخلاق، ترجمۀ انشاءالله رحمتی، انتشارات حکمت، تهران. ##

میرعمادی، سیدعلی (1374)، تئوری‌های ترجمه، نشر خانۀ فرهنگ، تهران. ##

وبر، ماکس (1375)، شهر در گذر زمان، ترجمۀ شیوا کاویانی، شرکت انتشار، تهران. ##

یونسی، مصطفی (1387)، نسبت فلسفۀ سیاسی و فلسفۀ زبان افلاطون، انتشارات فرهنگ صبا، تهران.  ##

Aristotle (1925), Ethica Nicomachea, trans W. D. Ross, M. A. ##

Aristotle (1950), Politics, H. Rackham (trans), Harvard university press. ##

Arkoun, M. (1961-2) "Deux Épîtres De Miskawayh" (Two Treatises of Miskawayh), Bulletin d'Études Orientales (Institut Français de Damas) 17: 7-74. (A clear account of Ibn Miskawayh's general metaphysics as well as his ethics). ##

Arkoun, M. (1970) Contribution à l'Étude de l'humanisme arabe au IVe/Xe siècle: Miskawayh, Philosophe Et Historien (320/325-421) = (932/936-1030) (Contribution to the Study of Arab Humanism in the 4th/10th Century: Miskawayh, Philosopher and Historian), Paris: Vrin; revised 2nd edn, 1982. (The standard exegesis of Ibn Miskawayh's contribution to philosophy and history). ##

Christian Meier, (1980) Entstehehung des Politischen bei den Griechen, Frankfurt, Suhrkamp Verlag. ##

E. I. J. Rosenthal. "Political Thought In Medieval Islam: An Introductory Outline. ##

Fakhry, M. (1975) "The Platonism of Miskawayh and its Implications for his Ethics", Studia Islamica 43: 39-57. (A careful account of the Platonic and Neoplatonic influences on Ibn Miskawayh). ##

Goodman, L. (1996) "Friendship in Aristotle, Miskawayh and al-Ghazali", in O. Leaman (ed.) Friendship East and West: Philosophical Perspectives, Richmond: Curzon, 164-91. (A range of views on friendship, and their philosophical significance explained. ##

H-G. Gadamer (1976), "Philosophical Hermenutics", trans D. E. Linge, Berkeley: Uni. of California Press. ##

Liddell & Scott, An Intermediate Greek-English Lexicon, founded upon the seventh edition of Liddell & Scott’s Greek-English Lexicon, Oxford at the Clarendon Press, first edition 1889. ##

  • o. Leaman, A Brief Intriduction to Islamic Philosophy. polity 1999. ##              
Peters, F. E (1974) Greek philosophical terms, New York university press. ##

Seyyed Hossein Nasr & Oliver Leaman (1999) History of Islamic Philosophy, Routledge. ##