بررسی نظریة فلسفة اخلاق آیت‌الله مصباح یزدی و نسبت آن با «توحید»

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 طلبۀ سطح سه حوزۀ علمیۀ قم.

2 دانشجوی دکتری رشتۀ شیعه‌شناسی دانشگاه ادیان و مذاهب اسلامی.

چکیده

نظریۀ استاد مصباح را می‌بایست در دو مبحث «تحلیل فعل اخلاقی» و «تحلیل گزاره‌های اخلاقی» بیان کرد. در بخش اول، استاد مصباح معتقد است که میل محوری و اصلی در انسان، «حب نفس» است؛ و آن کمال و مطلوبیتی که بیش‌تر از همه، منافع نفس را تأمین می‌کند، دوست داشتنی‌تر و علاقۀ انسان به آن افزون‌تر است. چنین مطلوبی را «کمال نهایی» می‌خوانند که مصداق آن، «قرب به خداوند» است. بنابراین افعالی که نسبت به این کمال نهایی جنبۀ مقدمیت دارند و موجب تقرب می‌شوند، فعل اخلاقی و ارزشی‌اند؛ و افعالی که جنبۀ مانعیت دارند، افعال ضداخلاقی هستند. مقصود ایشان از «مقدمیت»، ضرورت بالقیاس میان فعل اخلاقی و آن کمال نهایی است. در مبحث دوم (تحلیل گزاره‌های اخلاقی)، ایشان «موضوع گزاره‌های اخلاقی» را از سنخ مفاهیم ثانی فلسفی می‌داند که از روابط علیتی موجود بین فعل اختیاری و نتیجۀ آن، انتزاع می‌شود. بخش دوم مقاله به بررسی این نظریه و نسبت آن با «توحید» اختصاص دارد. آیا طبق این نظریه، «پرستش و عبودیت» به تبع «حب نفس» تعریف نمی‌شود؟ آیا شدت و ضعف در «حب نفس» می‌تواند توجیه‌کنندۀ «طاعت و عصیان» الاهی شود؟ آیا این نظریه، برای طرح نظام افعال اخلاقی موفق است؟ سؤالات سه‌گانۀ فوق، محورهای بخش دوم مقاله است.    

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Study of Ayatollah Mesbah Yazdi’s Philosophical Theory in Comparison with the Issue of “Unity”

نویسندگان [English]

  • Ali Mohammadi 1
  • Yahya Abdullahi 2
چکیده [English]

The theory of ayatollah Mesbah must be presented through the two issues of “the analysis of ethical deeds” and “the analysis of ethical statements”. With regard to the first issue, ayatollah Mesbah believes that the main and axial drive in human beings is “self-love” and that the goal that provides one’s “self” with its interests, more than anything else, is more loved and favored by him and such a goal is named the “ultimate perfection” whose extension is “nearness to Allah”.  Therefore, the prerequisites that can pave the way for this “nearness” are the worthy and ethical deeds, and those which hinder the achievement of this “nearness” are the immoral deeds. What ayatollah Mesbah means by “prerequisites” is the necessary relationship between the ethical deed and the ultimate perfection. With regard to the second issue (i.e. the analysis of the ethical statements) he considers the issue of “ethical statements” as one of the secondary philosophical concepts, which is inferred from the causal relationships between the “voluntary action” and its result. The second part of the present paper is devoted to the examination of this theory in comparison with the concept of “Unity”.Here, the questions “can one analyze the issues of worshipping and devotion as being the result of “self-love” based on this theory?” and “can varying levels of self-love justify “obeying and disobeying” Allah?” are raised. The study of these two questions is the pursuit of the second part of this paper.  

کلیدواژه‌ها [English]

  • self-love
  • Ultimate Perfection
  • the necessity of the comparison in-relation-to-something-else
  • worshipping and Unity
  • obedience and disobedience

##لاریجانی، محمدصادق (1386)، مجلۀ پژوهش‌های اصولی، سال سوم، شماره هفتم. ##

مصباح یزدی، محمدتقی (1373)، دروس فلسفۀ اخلاق، انتشارات اطلاعات، تهران. ##

مصباح یزدی، محمدتقی ، (1386)، فلسفۀ اخلاق، تحقیق و نگارش احمد حسینی شریفی، شرکت چاپ و نشر بین‌الملل، تهران. ##

مصباح یزدی، محمدتقی ، (1384)، اخلاق در قرآن، مجموعه آثار حضرت آیت‌الله مصباح یزدی، مرکز انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی1، قم. ##

مصباح یزدی، محمدتقی ، (1386)، خودشناسی برای خودسازی، انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی1، قم. ##

مصباح یزدی، محمدتقی ، (1375)، شرح جلد هشتم اسفار اربعه، جزء اول، تحقیق و نگارش محمد سعیدی‌مهر، انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی1، قم. ##

مصباح یزدی، محمدتقی ، (1405)، تعلیقة علی نهایة الحکمة، مؤسسة فی طریق الحق (در راه حق)، قم. ##