محبت‌ورزی در همزیستی اخلاقی از منظر قرآن کریم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

کارشناسی ارشد مدرسی معارف، پژوهشگر پژوهشگاه معارج

چکیده

سعادت و کمال انسان در نحوۀ همزیستی با دیگران است. قرآن کریم، انسان را به رعایت ارزش‌های اخلاقی در همزیستی فرامی‌خواند، تا به تربیت افراد جامعه و هم‌افزایی فضایل اخلاقی بینجامد. در این روش از همزیستی، مسالمت‌آمیز بودن تعاملات اجتماعی، اصل نیست؛ بلکه اصل، تعالی اخلاقی افراد جامعه است. مهم‌ترین عامل در تربیت و استقرار ارزش‌های اخلاقی، محبت است؛ زیرا محبت میان افراد جامعه، الفتی طبیعی ایجاد می‌کند و جامعه را همچون پیکر واحد می‌سازد. مقصود از محبت، محبتی است که از رذایل اجتماعی می‌کاهد و بر فضایل می‌افزاید؛ و آن، محبت فی الله و محبت لله، یا به تعبیر دیگر، محبت خیرخواهانه است که از محبت انسان نسبت به خیر محض یعنی خدای متعال برانگیخته می‌شود. از آن‌جا که محبت برای تربیت اخلاقی است، به تناسب شرایط و گروه‌های مختلف اجتماعی، جلوه‌های متفاوتی می‌یابد: گاهی به صورت ولایت نمود می‌یابد؛ و گاهی به شکل برائت ظاهر می‌شود؛ چنان‌که محبت طبیب، سبب برائت او از آلودگی موجود در بدن بیمار است. در بیان قرآن، مهرورزی پیامبر اسلام با مردم، محبت مؤمنان نسبت به هم، حتی مهرورزی مؤمنان نسبت به کافران و دشمنان، به اشکال مختلف به هم‌افزایی فضایل اخلاقی منجر می‌شود. همچنین دشمنی و برائت مؤمنان از کفاری که در دشمنی با مؤمنان لجاجت دارند، تجلی رحمت الاهی است که سبب خروج آن‌ها از ولایت شیطان و پذیرش ولایت خدای سبحان می‌شود.    

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Affection in a Moral Coexistence from the perspective of the Quran karim

نویسنده [English]

  • Hassan Seyed Pour Azar
چکیده [English]

Theological instructor and MA in Theoretical Principles of Islam (seyed_porazar@yahoo.com) Social life is a necessity for mankind and his felicity depends on his manner of social coexistence, thus, one cannot be indifferent about the manner in which to coexist with others and to live with others in just any way. Yet, the question is raised here that what is the best way in which the felicity of the majority of mankind is achieved, and what is the most important characteristic that would guarantee a felicitous coexistence of human beings? The method that is presented to mankind by the Quran is a moral coexistence. The Quran calls the people to observe the ethical values in their coexistence so that it would lead to the training of the members of the society and the synergy of moral virtues. In this method of coexistence, the peacefulness of the social interactions is not the most important point; rather, the most important principle here is the moral excellence of the members of the society. The most important factor for training and the establishment of moral values is affection, for affection creates a sense of sympathy among the members of the society and molds the society into a single body. What is meant here by affection is the kind of sentiment that would decrease social vices and would increase virtues and it is a kind of affection that is called the “affection in the cause of Allah” and the “affection for Allah”. In other words, it is a benevolent affection which originates from man’s affection for the absolute goodness, i.e. Allah Almighty. Moreover, since the purpose of such affection is to pave the way for moral training, it takes various forms to fit various circumstances and different social groups; thus, it sometimes takes the form of adherence and approval, and other times, it realizes in the form of disapproval, just as the affection of a doctor causes him to disapprove of and hate the sickness in the body of his patients. Based on the teachings of the Quran, the affection of the Prophet of Islam (may Allah bless him and his descendants) for the people, the affection of the believers for each other, and even the affection of the believers for unbelievers and enemies in different forms, all lead to the synergy of moral virtues. Similarly, the disapproval and enmity of the believers towards those unbelievers who insist on their enmity with the believers is also a manifestation of Divine Mercy which causes them to exit the authority of Satan and accept the authority of Allah Almighty. The prosperity of affection in coexistence is achieved through gentleness and tenderness of social behavior, being benevolent to the public, patience in the face of adversities and trusting Allah’s power and might.  

کلیدواژه‌ها [English]

  • peaceful coexistence
  • moral coexistence
  • social ethics
  • amity
  • affection
  • Authority

##قرآن کریم. ##

امام عسکری7 (1409ق)، تفسیر الامام العسکری، انتشارات مدرسة الامام مهدی4، قم. ##

ابن‌بابویه، محمد بن علی (1403ق)، الخصال، انتشارات جامعۀ مدرسین، قم، چاپ دوم. ##

ــــــ ، (1413ق)، کتاب من لا یحضره الفقیه، انتشارات جامعۀ مدرسین، قم. ##

ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق)، لسان العرب، دار الفکر، بیروت، چاپ سوم. ##

انصاری، خواجه عبدالله (1417ق)، منازل السائرین، انتشارات دارالعلم، قم. ##

اهوازی، حسین بن سعید (1404ق)، المؤمن، مدرسة الامام المهدی4، قم. ##

تمیمی مغربی، نعمان بن محمد (1385ق)، دعائم الاسلام، انتشارات دار المعارف، مصر. ##

جوادی آملی، عبدالله (1388ش)، اسلام و محیط زیست، انتشارات اسراء، قم، چاپ چهارم.  ##

ــــــ ، (1378ش)، تسنیم، جلد 1، انتشارات اسراء، قم. ##

ــــــ ، (1390ش)، تسنیم، جلد 23، انتشارات اسراء، قم. ##

ــــــ ، (1378ش)، مراحل اخلاق در قرآن، انتشارات اسراء، قم، چاپ دوم. ##

ــــــ ، (بی‌تا)، درس تفسیر سورۀ توبه. ##

خواجه نصیرالدین طوسی (1385ش)، اخلاق ناصری، تصحیح مجتبی مینوی و علیرضا حیدری، انتشارات خوارزمی، تهران، چاپ ششم. ##

ــــــ ، (1373ش)، اوصاف الاشراف، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ سوم.  ##

راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق)، المفردات فی غریب القرآن، دار العلم، بیروت. ##

راوندی، سید فضل‌الله (بی‌تا)، النوادر، دار الکتاب، قم. ##

سعدی شیرازی، مصلح‌الدین بن عبدالله (1380ش)، کلیات سعدی، تصحیح محمدعلی فروغی، چاپ دوم. ##

سید بن طاووس (بی‌تا)، فلاح السائل، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، قم. ##

شبر، سید عبدالله (1374ش)، الاخلاق، مکتبة العزیزی. ##

طباطبایی، سید محمدحسین (1417ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، انتشارات جامعۀ مدرسین، قم، چاپ پنجم. ##

طریحی، فخرالدین (1375ش)، مجمع البحرین، انتشارات مرتضوی، تهران، چاپ سوم. ##

قمی، علی بن ابراهیم (1367ش)، تفسیر قمی، دار الکتاب، قم، چاپ چهارم. ##

قیصری رومی، محمد داوود (1375ش)، شرح فصوص الحکم، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران. ##

کلینی، محمد بن یعقوب (1365ش)، الکافی، دار الکتب الاسلامیه، تهران، چاپ چهارم.

مجلسی، محمدباقر (1404ق)، بحار الانوار، مؤسسة الوفاء، بیروت. ##

نراقی، ملا محمدمهدی (بی‌تا)، جامع السعادات، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، بیروت، چاپ چهارم. ##

الهندی، علاء‌الدین علی متقی (1397ق)، کنز العمال فی سنن الاقوال و الاعمال، تصحیح صفوة السقا، مکتبة التراث الاسلامی، بیروت. ##

مولانا جلال‌الدین محمد بلخی (1375ش)، مثنوی معنوی، انتشارات راستین، بی‌جا. ##