مصرف به مثابه فعل اخلاقی: خوانش انتقادی رویکردهای فلسفی به مصرف

نویسنده

دانشجوی دکتری فلسفه اخلاق دانشگاه قم

چکیده

در اوایل دهه 1970 و به دنبال رشد مصرف‌گرایی در جوامع، بروز بحران‌های زیست‌محیطی مانند گرم شدن زمین و تغییرات اقلیمی، تحولات تکنولوژیک و چالش‌های نوپدید اخلاقی در اقتصاد جهانی، جنبش جدیدی به نام «مصرف اخلاقی»[1] در حوزۀ اخلاق زیست‌محیطی پدید آمد که هدف آن، اصلاح شیوه‌های مصرف با تکیه بر ملاحظات اخلاقی بود. مصرف اخلاقی، به معنای خرید آگاهانۀ کالاها و خدماتی است که در نظر مصرف‌کننده، چه در تولید و چه در مصرف، کمترین آسیب را به انسان، حیوان و طبیعت می‌رسانند. در این زمینه، فیلسوفان، سیاست‌مداران و فعالان اقتصادی‌ـ‌فرهنگی تلاش بسیاری کردند تا در چهارچوب این جنبش، راه‌حل‌های مناسبی برای کاهش تأثیرات مخرب انسان بر محیط زیست به دست دهند. این مقاله ضمن تبیین مهم‌ترین ابعاد مصرف اخلاقی و زمینه‌های شکل‌گیری آن، نگرش‌های فلسفی به این پدیدۀ نوپا، شامل وظیفه‌گرایی، پیامدگرایی و اخلاق فضیلت را نقد و بررسی می‌کند. در فضای امروز جهان، برخی از مفاهیم اخلاقی مصرف در سطح کلان و به‌ویژه در میان اقتصاددانان و فیلسوفان، رواج و نمود بسیار یافته است. بی‌تردید در چنین وضعی، مصرف اخلاقی یا نگاه ارزشی به مقولۀ مصرف، عنوانی بحث‌برانگیز و مهم می‌نماید. [1].  Ethical Consumerism

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Consumption as a moral action: A Critical reading on philosophical approaches to consumption

نویسنده [English]

  • Seid Ali Asghar Hashem-Zadeh
چکیده [English]

In the early 1970s, followed by the growth of consumerism in societies, environmental crises such as earth warming and climate change, technological developments and emerging ethical challenges in the global economy, a new movement called "ethical consumerism" was emerged in the field of environmental ethics which aimed to reform different styles of consumption on the based of ethical considerations. By ethical consumerism we mean purchasing the goods and services that implied the least damage to humans, animals and nature in their product and also their consumption. In this context, philosophers, politicians and economic-cultural activists within this movement, tried to offer some appropriate solutions to reduce the damaging effects of human action on the environment. This paper explaining the most important aspects of ethical consumerism and grounds of its formation, criticized the philosophical approaches to this new phenomena, such as deontological approaches, Consequential approaches, and virtue ethics. There is no doubt that in the world that some of the concepts of moral (and immoral) consumption had spread in a large context especially among economists and philosophers, ethical consumption is a controversial and important issue.    

کلیدواژه‌ها [English]

  • ethical consumerism
  • the morality of consumption
  • Consequentialism
  • Deontology
  • Virtue Ethics

ارسطو (1385)، اخلاق نیکوماخوس، ترجمۀ محمدحسن لطفی، تهران، نشر طرح نو.

فرانکنا، ویلیام (1383)، فلسفۀ اخلاق، ترجمۀ هادی صادقی، قم، نشر طه.  

نیگل، توماس(1379)، «معنای درست و نادرست»، ترجمۀ سعید ناجی، مهدی معین‌زاده، ارغنون، شماره 16، تابستان79.

____ (2001) Natural Goodness. Oxford University Press.

____ (2002) One World: The Ethics of Globalization. New Haven: Yale University Press.

Beardshaw. S (1992) Economics: A Student’s Guide. London: Pitman.

Brown, D (2002) American Heat: Ethical Problems with the United States Response to Global Warming, Blue Ridge Summit, PA: Rowman and Littlefield.

Cafaro, P (2001) ‘Economic consumption, pleasure and the good life’, Journal of Social Philosophy, 32: 471–86.

Campbell, C (1998) ‘Consuming the goods and the goods of consuming’, Ethics of Consumption: The Good Life, Justice and Global Stewardship. London: Rowman and Littlefield.

Foot, P (1978) Virtues and Vices and Other Essays in Moral Philosophy. Oxford: Blackwell.

Hobson, K (2003) ‘Competing discourses of sustainable consumption: does the“Rationalisation of Lifestyles” make sense?’, Environmental Politics, 11: 95–120.

Hursthouse, R (1999) On Virtue Ethics. Oxford University Press.

Isbell, K (2003) ‘Ethical Consumerism’, Green Teacher: 71.

Jackson, J (2001) ‘Prioritising customers and other stakeholders using the AHP’, European Journal of Marketing, 35 (7/8): 858–71.

Kozinets, R. V. and Handelman, J. M (1998) ‘Ensouling consumption: a netographic exploration of boycotting behaviour’, Advances in Consumer Research, 25: pp 475–80.

MacIntyre, A (1984) After Virtue (2nd edn). University of Notre Dame Press.

Miller, D (1998) A Theory of Shopping. Cambridge: Polity.

Parfit, D (1984) Reasons and Persons. Oxford: Oxford University Press.

Pettit, P (1991) ‘Consequentialism’, in P. Singer (ed) , A Companion to Ethics. Oxford: Blackwell.

Sayer, A (2003) ‘ (De) commodification, consumer culture, and moral economy’, Environment and Planning D: Society and Space, 21.

Sen, A (1987) On Ethics and Economics, Oxford: Blackwell.

Shaw, D. and Newholm, T (2003) ‘Consumption simplicity among ethical consumers’, in S. P. Shohov (ed) , Advances in Psychology, Vol. 20, pp. 175–92.

Singer, P (1997) How are We to Live? Ethics in the Age of Self-Interest, Oxford University Press.

Slote, M (2000) ‘Virtue ethics’, in H. LaFollette (ed) , The Blackwell Guide To Ethical Theory. Oxford: Blackwell, pp. 337–9.

Smith, N. C (1990) ‘Morality and the Market’: Consumer Pressure for Corporate Accountability. London: Routledge.

Warde, A (2005) ‘Consumption and the theory of practice’, Journal of Consumer Culture, 5 (2) (2005) 131-54.

Wilk, R (2001) ‘Consuming morality’, Journal of Consumer Culture, 1 (2).

Williams, B (2006) Ethics and the Limits of Philosophy. London: Routledge.

Young, Iris (2003) ‘From guilt to solidarity: sweatshops and political responsibility’, Dissent, Spring: pp 39–44.