اخلاق وحیانی

اخلاق وحیانی

دلالت‌های تربیتی نظریه علم دینی از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکترای فلسفه تعلیم و تربیت مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره)
10.22034/re.2026.576167.2158
چکیده
برای رفع اختلاف میان علم و دین، دیدگاه‌های مختلفی ارائه‌شده است؛ برخی تلاش کرده‌اند علم را در خدمت دین قرار دهند و یافته‌های علمی را به‌طور کامل رد کرده‌اند. در مقابل، گروهی دیگر با تکیه ‌بر روش تجربی، دین را کنار گذاشته‌اند. اما دسته‌ی سومی نیز وجود دارند که بر امکان همزیستی و تعامل سازنده و مسالمت‌آمیز میان علم و دین تأکید دارند. نظر به اختلاف دیدگاه‎ها در این زمینه، هدف از پژوهش حاضر بررسی نظریه علم دینی از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی و تحلیل دلالت‎های تربیتی آن است. مقاله حاضر با روش پژوهش ترکیبی تحلیل محتوا و دلالت‎پژوهی، اصل نظریه ایشان که یکی از دیدگاه‎های ابتکاری در بحث علم دینی است و دلالت‎های تربیتی آن را واکاوی کرده است. بر اساس یافته‎های این پژوهش، نظریه علم دینی مورد بحث علاوه بر اثرگذاری در تعیین اصول و روش‎های تربیت اسلامی، تأثیرات عمیقی در سطوح سه‎گانه نظام تربیتی شامل سیاستگذاری آموزشی، برنامه‎ریزی درسی و نظام ارزشیابی به همراه دارد. مهمترین دلالت‎های تربیتی آن عبارتند از: بازنگری اسناد بالادستی با هدف «کشف نظام الهی حاکم بر هستی»، طراحی نقشه راه اسلامی‎سازی علوم بر پایه وحدت دانش، تربیت معلمان با تخصص دوگانه تسلط بر محتوای علمی و مبانی تربیت اسلامی، بازطراحی برنامه‎های درسی به‎گونه‎ای که پیوند عینی مفاهیم آموزشی با جهان‎بینی توحیدی را ممکن سازد، و نهایتاً تحول در نظام ارزشیابی با استفاده از ابزارهای نوین سنجش به‎منظور اندازه‎گیری همزمان «مهارت علمی» و «بینش توحیدی» دانش‎آموزان. در این الگو، معلم از نقش سنتی انتقال‎دهنده دانش به «مربی توحیدی» تبدیل می‎شود که دارای بینش توحیدی نسبت به رشته خود، توانایی تلفیق علم و دین، و شایستگی الگودهی عملی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Educational implications of the theory of religious science from the perspective of Ayatollah Javadi Amoli

نویسنده English

Mahdi Shakeri
Phd of Educational Sciences, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran.
چکیده English

To resolve the difference between science and religion, various perspectives have been presented; some have tried to put science at the service of religion and have completely rejected scientific findings. On the other hand, another group has abandoned religion by relying on the empirical method. However, there is also a third group that emphasizes the possibility of coexistence and constructive and peaceful interaction between science and religion. Given the difference in perspectives in this field, the purpose of the present study is to examine the theory of religious science from the perspective of Ayatollah Javadi Amoli and analyze its educational implications. The present article, using the combined research method of content analysis and semantics, examines the essence of his theory, which is one of the innovative perspectives in the discussion of religious science, and its educational implications. The research findings show that in his view, the ancient conflict between reason and religion is transformed into a conflict between reason and tradition, and what is truly called science must be religious. The results of the study also illustrate the effects of the aforementioned theory at different levels of the educational system. In addition to the field of educational theorizing for formulating Islamic educational principles and methods, these effects can be analyzed at three levels: educational policy-making, curriculum planning, and the evaluation system.

کلیدواژه‌ها English

Religious science
,Javadi Amoli
educational implications
unity of knowledge
Educator of Tawhid
Islamic education
پارسانیا، حمید (1401)، علم دینی، تهران: دانشگاه تهران.
جزایری، سیدحمید؛ سعدالله، عبدالباسط (1399)، «تبیین دیدگاه علم دینی آیت الله جوادی آملی»، قرآن و علم، دوره 9، شماره 17، ص 63-78.
جوادی آملی، عبدالله (1381)، تفسیر موضوعی قرآن کریم (وحی و نبوت در قرآن)، تنظیم حجت‌الاسلام علی زمانی قمشه‎ای، قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1384)، حق و تکلیف، تنظیم مصطفی خلیلی، قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1387)، دین‎شناسی، قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1388 الف)، «علم نافع و هویت‌ساز»، فصلنامه حکمت اسراء، دوره 1، ش 1، ص9-28.
جوادی آملی، عبدالله، (1388 ب)، « تبیین برخی مطالب کتاب منزلت عقل در هندسه معرفت دینی»، فصلنامه حکمت اسراء، دوره 1، ش 2، ص17-40.
جوادی آملی، عبدالله (1388 ج)، اسلام و محیط‌زیست، قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1389)، منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، تحقیق احمد واعظی، قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1391)، تحول در علوم انسانی، مجموعه مصاحبه‌ها و دیدارهای همایش تحول در علوم انسانی، قم: کتاب فردا.
جوادی آملی، عبدالله (1392)، شریعت در آینۀ معرفت، قم: اِسراء.
حسنی، سید حمیدرضا و همکاران (1390)، علم دینی؛ دیدگاه‌ها و ملاحظات، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
خسرو پناه، عبدالحسین و بابایی، قاسم (1389)، «چیستی و گستره علم دینی از نظرگاه آیت‌الله جوادی آملی»، فصل‎نامه حکمت اسراء، دوره 2، شماره 4،ص27-48.
دانایی‎فرد، حسن (1395)، «روش‎شناسی مطالعات دلالت پژوهی در علوم اجتماعی و انسانی:بنیانها، تعاریف، اهمیت، رویکردها و مراحل اجرا» فصلنامۀ علمی‎پژوهشی روش‎شناسی علوم انسانی، ش ۸۶، صفحات 39-71.
سوزنچی، حسین (1389)، معنا امکان و راهکارهای تحقق علم دینی، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
شکوهى، غلامحسین( 1367)، تعلیم و تربیت و مراحل آن، مشهد:آستان قدس رضوى.
فتحعلی‎خانی، محمد (1398)، «نظریه تعاملی معرفت دینی و علمی تبیین نسبت نظریۀ آیت‌الله جوادی آملی با مبحث علم دینی»، فصلنامه نقد و نظر، دوره 24، شماره 94،ص44-69.
کرمی، محمد؛ دانش‎شهرکی، حبیب الله (1395)، «بررسی و نقد نظریه علم دینی آیت الله جوادی آملی»، پژوهش‎های فلسفی کلامی، دوره 18، شماره 2، ص 107-128.
مبینی، محمدعلی (1398)، «بازخوانی نظریه علم دینی آیت الله جوادی آملی و بررسی مفهوم شناختی آن»، پژوهش‎های علم و دین، سال دهم، شماره 2، ص 211-233.
مؤمنی‎راد، اکبر؛ علی‎آبادی، خدیجه؛ فردانش، هاشم؛ مزینی، ناصر (1392)، «تحلیل محتوای کیفی در آیین پژوهش: ماهیت، مراحل و اعتبار نتایج» فصلنامه اندازه‎گیری تربیتی، دوره 4، شماره 14، ص 187-222.
ناصری، ذوالفقار؛ نیکو، سید جابر و منصفی، محمدرضا (1398)، «صورت‌بندی سازوکار حداقلی نظریه آیت‌الله جوادی آملی برای تقسیم‎بندی علوم»، فصلنامه نقد و نظر، دوره 24، شماره 94، ص70-88.
واعظی، احمد (1387)، «علم دینی از منظر آیت‌الله جوادی آملی»، فصل‌نامه روش‎شناسی علوم انسانی، دوره 14، ش 54،ص9-23.