پژوهشگاه علوم وحیانی معارج اخلاق وحیانی 2383-3025 16 2 2026 07 23 Rational Justification of Moral Action under Uncertainty; A Reinterpretation of Sheikh Al-Ansari’s Theory of Sulūkī Expediency in Applied Ethics توجیه عقلانی عمل اخلاقی در شرایط عدم قطعیت؛ بازآفرینی نظریه مصلحت‌سلوکیه شیخ انصاری در اخلاق کاربردی 89 114 250314 10.22034/re.2026.570291.2151 FA علی حاجی جعفری دکترای تخصصی فلسفه حقوق، حقوق، دانشگاه باقرالعلوم علیه‌السلام قم، ایران؛ و سطح چهار حوزه علمیه قم، ایران. 0009-0009-3789-219X Journal Article 2026 01 02 This research, aiming to address the dilemma of ‘moral action under conditions of uncertainty,’ employs an analytical-comparative and interdisciplinary method to reinterpret and re-conceptualize Sheikh Al-Ansari’s theory of al-Maslahat al-Sulūkīyah within the domain of applied ethics. The central question is: Can the model of ‘devotional conduct’ based on ‘valid conjecture,’ proposed in jurisprudence to justify apparent rulings, serve as the theoretical foundation for the rational justification of moral action under conditions of uncertainty? The findings indicate that, by relying on the foundations of moral realism in Mullā Ṣadrā’s Transcendent Wisdom, the key concepts of this theory can be transposed into the realm of ethics. In the proposed model, ‘moral reality’ equates to existential perfection, ‘valid moral conjecture’ is the outcome of a rational process of ethical reasoning, and ‘moral conduct’ signifies the intention to commit to this conjecture with the aim of participating in goodness and realizing virtuous disposition in the soul. Action based on these two pillars, under conditions of uncertainty, enjoys rational justification and compensatory moral goodness. The article’s innovation lies in presenting this conduct-centric model for problem-solving in applied ethics which, on one hand, avoids relativism by emphasizing rational moral goodness, and on the other, distances itself from the rigidity of absolute deontology and the reductionism of consequentialism by making the justification criterion process-oriented. This theory provides an Islamic and rational response to ambiguous moral situations in practical fields such as medical ethics, media ethics, and management. <span lang="FA">این پژوهش با هدف پاسخ به مسئله «چگونگی توجیه عقلانی عمل اخلاقی در شرایط فقدان قطعیت» و با روشی تحلیلی تطبیقی و بینارشته‌ای، به بازخوانی و بازآفرینی نظریه «مصلحت سلوکیه» شیخ انصاری در حیطه اخلاق کاربردی می‌پردازد. پرسش محوری آن است که آیا الگوی «سلوک تعبدی» مبتنی بر «ظن معتبر (اماره)» که در فقه برای توجیه حکم ظاهری و تکلیف عملی مکلف ارائه شده، می‌تواند مبنای نظری برای «توجیه عقلانی عمل اخلاقی» در شرایط عدم قطعیت قرار گیرد؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که با تکیه بر مبانی واقع‌گرایی اخلاقی در حکمت متعالیه ملاصدرا، می‌توان مفاهیم کلیدی این نظریه (واقع، اماره، سلوک، مصلحت جبرانی) را به قلمرو اخلاق کاربردی انتقال داد. در الگوی پیشنهادی، «واقع اخلاقی» معادل کمال وجودی، «ظن معتبر اخلاقی» نتیجه فرآیند اجتهاد عقلانی، و «سلوک اخلاقی» قصد التزام به این ظن با نیت مشارکت در خیر و تحقق ملکه فضیلت در نفس است. عمل مبتنی بر این دو رکن، در شرایط عدم قطعیت، واجد توجیه عقلانی می‌شود و «حُسن فاعلی» عامل، فقدان احتمالی مطابقت با واقع اخلاقی را جبران می‌کند. نوآوری مقاله در ارائه این الگوی سلوک‌محور برای حل مسئله در اخلاق کاربردی است که از یک‌سو با تأکید بر حُسن فاعلی عقلانی، از نسبی‌گرایی می‌گریزد و از سوی دیگر، با فرآیندمحورکردن معیار توجیه، از جزمیت وظیفه‌گرایی مطلق و تقلیل‌گرایی نتیجه‌گرایی صرف فاصله می‌گیرد. این نظریه، پاسخی اسلامی و عقلانی به موقعیت‌های اخلاقی مبهم در عرصه‌های عملی مانند اخلاق پزشکی، رسانه و مدیریت ارائه می‌دهد.</span> https://ethics.isramags.ir/article_250314_d1394d6a348f391fcecdcf47a18b9910.pdf