پژوهشگاه علوم وحیانی معارج اخلاق وحیانی 2383-3025 16 1 2026 05 22 The Reciprocal Relationship between Knowledge and Revealed Ethics: An Analysis from the Perspective of Religious Rationality and the Thought of Ayatollah Javadi Amoli رابطه دوسویه معرفت و اخلاق وحیانی: تحلیلی از منظر عقلانیت دینی و اندیشه‌های آیت‌الله جوادی آملی 7 36 244126 10.22034/re.2026.564706.2140 FA حسن حسینی استادیار گروه حقوق، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه ، ایران. 0009-0008-1076-0528 Journal Article 2025 12 06 Elucidating the nature of the relationship between epistemological "is-statements" and ethical "ought-statements" gains added complexity with the introduction of revelation. Despite scholarly emphasis on the unilateral influence of knowledge on ethics, a notable gap persists in understanding how, within Ayatollah Javadi Amoli’s intellectual framework, epistemology and revealed ethics establish a reciprocal and elevating relationship, and what mechanism underpins this interaction within the paradigm of "religious rationality." Accordingly, the primary objective is to formulate a model of this reciprocal interaction. Employing qualitative content analysis and logical reasoning, key works of Ayatollah Javadi Amoli were scrutinized to explicate the systematic interplay among core concepts such as "reason and revelation," "purification of the soul," and "intuitive knowledge" within his theory of religious rationality. Findings reveal this relationship as a "reciprocal, organic, and ascending cycle": 1. Initial knowledge (from reason, innate disposition, revelation) → action; 2. Action + piety → soul purification (barrier removal, necessary condition) + divine bestowal of discernment (intuitive insight, sufficient condition); 3. Elevated knowledge → superior action. Commitment to virtues and soul purification, as an epistemological prerequisite, eliminates perceptual obstacles (vices) and enhances the knowing agent's capacity for higher epistemic levels, such as "discernment" (furqān) and "intuitive knowledge." This elevated knowledge, in turn, yields superior ethical conduct. This dynamic cycle is embedded in the paradigm of religious rationality, wherein reason operates in alignment with revelation, while revelation serves as its expositor, complement, and overseer. <span lang="FA">تبیین ماهیت رابطه میان «هست‌ها»ی معرفتی و «بایدها»ی اخلاقی، با ورود عنصر «وحی»، ابعاد پیچیده‌تری می‌یابد. با وجود تمرکز پژوهش‌ها بر تأثیر یک‌سویه معرفت بر اخلاق، این خلأ وجود دارد که در منظومه فکری آیت‌الله جوادی آملی، معرفت‌شناسی و اخلاق وحیانی چگونه رابطه‌ای دوسویه و ارتقابخش برقرار می‌کنند و این تعامل تحت پارادایم «عقلانیت دینی» چه سازوکاری دارد؟ بر این اساس، هدف اصلی، صورت‌بندی الگوی این تعامل دوسویه است. برای نیل به این هدف، با اتخاذ روش تحلیل محتوای کیفی و استدلال منطقی، آثار محوری آیت‌الله جوادی آملی، مورد واکاوی قرار گرفته تا ارتباط نظام‌مند میان مفاهیم کلیدی همچون «عقل و وحی»، «طهارت نفس» و «معرفت شهودی» در چارچوب نظریه «عقلانیت دینی» تبیین شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که این رابطه، یک چرخه «دوسویه، اندام‌وار و تعالی‌بخش» است: ۱. معرفت اولیه (عقل، فطرت، وحی) </span><span lang="FA">→</span> <span lang="FA">عمل؛</span> <span lang="FA">۲</span><span lang="FA">. </span><span lang="FA">عمل</span><span lang="FA"> + </span><span lang="FA">تقوا</span> <span lang="FA">→</span> <span lang="FA">طهارت</span> <span lang="FA">نفس</span><span lang="FA"> (</span><span lang="FA">رفع</span> <span lang="FA">موانع،</span> <span lang="FA">شرط</span> <span lang="FA">لازم</span><span lang="FA">) + </span><span lang="FA">افاضه</span> <span lang="FA">فرقان</span> <span lang="FA">اله</span><span lang="FA">ی (شهود قلبی، شرط کافی)؛ ۳. معرفت تعالی‌یافته </span><span lang="FA">→</span> <span lang="FA">عمل</span> <span lang="FA">عال</span><span lang="FA">ی‌تر. التزام به فضائل و تهذیب نفس، به‌مثابه شرطی معرفت‌شناختی، موانع ادراک (رذائل) را مرتفع ساخته و ظرفیت فاعل شناسا را برای نیل به مراتب عالی‌تر معرفت، همچون «فرقان» و «شهود قلبی»، ارتقا می‌بخشد. این معرفت تعالی‌یافته نیز به نوبه خود، به سطحی عالی‌تر از عمل اخلاقی می‌انجامد. این چرخه پویا در بستر پارادایم «عقلانیت دینی» معنا می‌یابد که در آن، عقل در طول وحی عمل کرده و وحی، نقش شارح، متمم و مهیمن بر عقل را ایفا می‌کند.</span> https://ethics.isramags.ir/article_244126_ec523abef4f2e375e010aab910e3aeb7.pdf