پژوهشگاه علوم وحیانی معارج اخلاق وحیانی 2383-3025 15 4 2026 01 21 A Comparative Study of the Innate Nature of Ethics from Martyr Motahhari’s Perspective and the Views of Ayatollah Javadi Amoli بررسی تطبیقی فطری بودن اخلاقیات از دیدگاه شهید مطهری با نظرات آیت الله جوادی آملی 7 26 238927 10.22034/re.2026.527124.2077 FA زهرا خدادادی سریزدی دانشجوی کارشناسی ارشد رشته روانشناسی مثبت گرا، دانشکده هدی، جامعه الزهرا، قم، ایران. 0009-0002-5563-9103 بهروز محمدی منفرد استادیار گروه اخلاق اسلامی دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0002-6589-6704 سعید رهبری شمیرانی دانشجوی دکتری گروه اخلاق اسلامی دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Journal Article 2025 05 30 This article presents a comparative analysis of the perspectives of Shahid Morteza Motahhari and Ayatollah Abdullah Javadi Amoli on "innate ethics." Both scholars, grounding their views in the Quran and opposing ethical relativism, argue that morality is rooted in humanity's unchangeable divine nature . Their fundamental agreement lies in rejecting the Hellenistic-derived theory of "rational good and evil," emphasizing instead the universality of ethical propositions. However, subtle distinctions exist in their epistemological explanations of this ethical innate disposition.<br><br>Shahid Motahhari adopts a holistic, pragmatic view, considering ethics an extension of "the truth of servitude to God" and based on inherent "innate inclinations" like truth-seeking, beauty-seeking, and self-dignity. For him, the moral conscience is active prior to rational deliberation, linking ethics to "practical self-awareness" and its social function. By comparing the aversion to lying to hunger, he anchors ethics in the human lifeworld.<br><br>In contrast, Ayatollah Javadi Amoli centers his framework on the "immateriality of the soul" and "intuitive spiritual wayfaring." He posits that ethical action is realized only through "presential knowledge," which removes dark veils and elevates the soul toward "immaterial perfection." Here, ethical cognition is more an inner revelation than a discursive process.<br><br>Ultimately, these perspectives are complementary facets of a single truth. Motahhari's focus on the "social function of ethics" and Javadi Amoli's emphasis on "existential teleology" together reveal the comprehensiveness of the Islamic theory of fitrah, presenting a unique paradigm against secular ethical systems. این مقاله به بررسی تطبیقی دیدگاه‌های شهید مطهری و آیت‌الله جوادی آملی، درباره «اخلاق فطری» می‌پردازد. هر دو محقق، با اتکا به قرآن کریم و در تقابل با نسبی‌گرایی اخلاقی، اخلاق را ریشه‌دار در فطرت الهی و تغییرناپذیر انسان می‌دانند. اشتراک بنیادین آنان، طرد نظریه «حسن و قبح عقلی» به عنوان میراث فلسفه یونان و تأکید بر جهان‌شمولی گزاره‌های اخلاقی است. با این حال، در تبیین سازوکار و مبانی معرفت‌شناختی فطرت اخلاقی تمایزات ظریفی دارند.<br><br>شهید مطهری با نگاهی جامع‌نگر و عمل‌گرا، اخلاق را امتداد «حقیقت عبودیت» و مبتنی بر «گرایش‌های فطری» ذاتی مانند حقیقت‌جویی، زیبایی‌طلبی و کرامت نفس می‌داند. از دیدگاه وی، وجدان اخلاقی پیش از استدلال‌های عقلی در انسان فعال است و اخلاق با «خودآگاهی عملی» و کارکرد اجتماعی آن پیوند می‌خورد. او با تشبیه انزجار از دروغ به حس گرسنگی، اخلاق را به زیست‌جهان انسانی پیوند می‌زند.<br><br>در مقابل، آیت‌الله جوادی آملی محور را بر «تجرد نفس» و «سلوک شهودی» می‌گذارد. از نگاه ایشان، فعل اخلاقی تنها در پرتو «ادراک حضوری» محقق می‌شود که موجب زدودن حجاب‌های ظلمانی و تعالی روح به سوی «کمال تجرّدی» می‌گردد. در این دیدگاه، شناخت اخلاقی بیشتر یک مکاشفه باطنی است تا یک فرآیند استدلالی.<br><br>در نهایت این دو دیدگاه نه در تقابل، بلکه به عنوان دو رویه مکمل یک حقیقت واحد هستند. رویکرد شهید مطهری با تمرکز بر «کارکرد اجتماعی اخلاق» و نگاه آیت الله جوادی آملی با محوریت «غایت‌شناسی وجودی»، جامعیت نظریه فطرت در اسلام را آشکار می‌سازد و الگویی بی بدیل در برابر نظام‌های اخلاقی سکولار ارائه می‌دهد. https://ethics.isramags.ir/article_238927_05de4caffbde5e997f3ea4b66f366f52.pdf